Կարսի բարեկամության պայմանագիր (1921)

Հայաստանի Սոցիալիստական Խորհրդային Հանրապետության, Ադրբեջանի Սոցիալիստական Խորհրդային Հանրապետության և Վրաստանի Սոցիալիստական Խորհրդային Հանրապետության կառավարությունները՝ մի կողմից, և Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովի կառավարությունը՝ մյուս կողմից, ընդունելով ազգերի եղբայրության և ժողովուրդների ինքնորոշման իրավունքի սկզբունքները, ոգեշնչված լինելով իրենց միջև մշտական ջերմ փոխհարաբերություններ և երկու կողմերի փոխադարձ շահերի վրա հիմնված անընդհատ անկեղծ բարեկամություն հաստատելու ցանկությամբ, որոշեցին Ռուսաստանի Սոցիալիստական Ֆեդերատիվ Խորհրդային Հանրապետության մասնակցությամբ կնքել բարեկամության պայմանագիր և դրա համար իրենց լիազորներ նշանակեցին․ Հայաստանի Սոցիալիստական Խորհրդային Հանրապետության կառավարությունը՝ արտաքին գործերի ժողովրդական կոմիսար Ասքանազ Մռավյանին և ներքին գործերի կոմիսար Պողոս Մակինզյանին, Ադրբեջանի Խորհրդային Հանրապետության կառավարությունը՝ պետական վերահսկողության ժողովրդական կոմիսար Բեբութ Շահթախթինսկուն, Վրաստանի Սոցիալիստական Խորհրդային Հանրապետության կառավարությունը՝ ռազմական ու ծովային գործերի ժողովրդական կոմիսար Շալվա Էլիավային և արտաքին գործերի ու ֆինանսական գործերի ժողովրդական կոմիսար Ալեքսանդր Սվանիձեին, Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովի կառավարությունը՝ Ազգային մեծ ժողովում Ադրիանապոլսի պատգամավոր, Արևելյան ռազմաճակատի հրամանատար Քյազիմ Քարա Բեքիր փաշային, Ազգային մեծ ժողովում Բուրդուրի պատգամավոր Վելի բեյին, հանրային աշխատանքների պետական քարտուղարի նախկին օգնական Մուշթար բեյին և Ադրբեջանում Թուրքիայի լիազոր ներկայացուցիչ Մեմդու Շևրեթ բեյին, Ռուսաստանի Սոցիալիստական Ֆեդերատիվ Խորհրդային Հանրապետության կառավարությունը՝ Լատվիայում լիազոր ներկայացուցիչ Յակով Գանեցկուն։ Նրանք, փոխանակելով իրենց լիազորագրերը, որոնք պատշաճ և օրինական ձևով կազմված ճանաչվեցին, համաձայնեցին հետևյալի մասին․

Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովի կառավարությունը և Հայաստանի, Ադրբեջանի ու Վրաստանի Սոցիալիստական Խորհրդային Հանրապետությունների կառավարությունները չեղարկված և ուժը կորցրած են համարում այն պետությունների միջև կնքված պայմանագրերը, որոնք նախկինում իրենց ինքնիշխան իրավունքներն էին իրականացնում այժմ պայմանավորվող կողմերի տարածքի կազմում գտնվող տարածքների նկատմամբ, և որոնք վերաբերում են վերոհիշյալ տարածքներին, ինչպես նաև երրորդ տերությունների հետ Անդրկովկասյան հանրապետությունների վերաբերյալ կնքված պայմանագրերը։ Սահմանված է, որ սույն հոդվածը չի կիրառվում 1921 թվականի մարտի 16-ին Մոսկվայում կնքված թուրք-ռուսական պայմանագրի նկատմամբ։

Պայմանավորվող կողմերը համաձայնում են չճանաչել որևէ հաշտության պայմանագիր կամ այլ միջազգային ակտ, որի ընդունմանը նրանցից որևէ մեկը հարկադրված կլիներ ուժով։ Դրա հիման վրա Հայաստանի, Ադրբեջանի և Վրաստանի Սոցիալիստական Խորհրդային Հանրապետությունների կառավարությունները համաձայնում են չճանաչել Թուրքիային վերաբերող որևէ միջազգային ակտ, որը չի ճանաչվել Թուրքիայի ազգային կառավարության կողմից՝ այժմ ներկայացված նրա Ազգային մեծ ժողովով։ (Սույն պայմանագրում Թուրքիա հասկացությամբ նկատի են առնվում 1920 (1336) թվականի հունվարի 28-ի Թուրքական ազգային ուխտում ընդգրկված տարածքները․ այդ ուխտը մշակվել ու հռչակվել է Կոստանդնուպոլսի օսմանյան պատգամավորների պալատի կողմից և հաղորդվել մամուլին ու բոլոր տերություններին։) Իր կողմից Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովի կառավարությունը համաձայնում է չճանաչել որևէ միջազգային ակտ, որը չի ճանաչվել այդ երկրների համապատասխան կառավարությունների կողմից՝ այժմ ներկայացված Հայաստանի, Ադրբեջանի և Վրաստանի խորհուրդներով։

Հայաստանի, Ադրբեջանի և Վրաստանի Սոցիալիստական Խորհրդային Հանրապետությունների կառավարությունները, կապիտուլյացիաների կարգը համարելով անհամատեղելի յուրաքանչյուր երկրի ազգային ազատ ձգտման, ինչպես նաև նրա ինքնիշխան իրավունքների լիակատար իրականացման հետ, ուժը կորցրած ու չեղարկված են համարում այդ կարգին որևէ առնչություն ունեցող բոլոր գործողություններն ու իրավունքները։

Թուրքիայի հյուսիսարևելյան սահմանը՝ ըստ ռուսական Գլխավոր շտաբի 1։210,000 մասշտաբով քարտեզի՝ մեկ մատնաչափում 5 վերստ, որոշվում է այն գծով, որը սկսվում է Սև ծովի ափին գտնվող Սարպ գյուղի մոտից, անցնում Խեդիս Մթա լեռան վրայով, Շավշեթ լեռան ջրբաժանով–Քաննի Դաղ լեռով, այնուհետև հետևում Արդահանի և Կարսի սանջակների հին հյուսիսային վարչական սահմաններին՝ Արփաչայ և Արաքս գետերի տալվեգով մինչև Ստորին Կարասուի գետաբերանը։ Սահմանների մանրամասն նկարագրությունը և դրանց վերաբերող հարցերը որոշված են 1-ին ու 2-րդ հավելվածներում և երկու պայմանավորվող կողմերի ստորագրած կից քարտեզում։ Պայմանագրի տեքստի ու քարտեզի միջև անհամաձայնության դեպքում վճռական նշանակությունը տրվում է տեքստին։ Պետական սահմանի մանրամասն որոշումն ու տեղանքում անցկացումը, ինչպես նաև սահմանային նշանների տեղադրումը կատարվում են պայմանավորվող կողմերից հավասար թվով անդամներ ունեցող խառը սահմանային հանձնաժողովի կողմից՝ ՌՍՖՍՀ-ի ներկայացուցչի մասնակցությամբ։

Թուրքիայի կառավարությունը և Խորհրդային Հայաստանի ու Ադրբեջանի կառավարությունները համաձայնում են, որ սույն պայմանագրի 3-րդ հավելվածում որոշված սահմաններում Նախիջևանի մարզը կազմում է Ադրբեջանի հովանավորության ներքո ինքնավար տարածք։

Թուրքիան համաձայնում է Վրաստանին զիջել Բաթում քաղաքի ու նավահանգստի և սույն պայմանագրի 4-րդ հոդվածում նշված սահմանից հյուսիս ընկած ու Բաթումի շրջանի մաս կազմող տարածքի նկատմամբ գերիշխանությունը (սյուզերենությունը), պայմանով, որ․ 1) սույն հոդվածում նշված վայրերի բնակչությունը վարչական առումով կօգտվի տեղական լայն ինքնավարությունից, որը յուրաքանչյուր համայնքի համար կապահովի նրա մշակութային և կրոնական իրավունքները, և բնակչությանը հնարավորություն կտրվի այդ վայրերում սահմանելու իր ցանկություններին համապատասխան հողային օրենք, 2) Թուրքիային կտրամադրվի Բաթումի նավահանգստով Թուրքիա ուղարկվող կամ այնտեղից արտահանվող բոլոր ապրանքների ազատ տարանցում՝ առանց մաքսի, որևէ ձգձգման կամ որևէ տեսակի վճարի, ինչպես նաև Բաթումի նավահանգստից օգտվելու իրավունք՝ առանց դրա համար հատուկ վճար գանձելու։ Այս հոդվածն իրականացնելու համար սույն պայմանագիրն ստորագրվելուց անմիջապես հետո կկազմվի պայմանավորվող կողմերի ներկայացուցիչների հանձնաժողով։

Խորհրդային Սոցիալիստական Վրաստանի կառավարությունը և Թուրքիայի Ազգային ժողովի կառավարությունը համաձայնում են սահմանամերձ գոտու բնակիչների համար դյուրացնել սահմանն անցնելը՝ այն մաքսային, ոստիկանական և սանիտարական կանոնները պահպանելու պայմանով, որոնք այդ առնչությամբ կսահմանվեն խառը հանձնաժողովի կողմից։

Վրաստանի Սոցիալիստական Խորհրդային Հանրապետության կառավարությունը և Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովի կառավարությունը, հաշվի առնելով երկու երկրների սահմանամերձ վայրերի բնակիչների՝ սահմանի մյուս կողմում գտնվող ամառային ու ձմեռային արոտավայրերից օգտվելու անհրաժեշտությունը, համաձայնեցին այդ բնակիչներին իրավունք տրամադրել իրենց նախիրներով սահմանն անցնելու և սովորական արոտավայրերից օգտվելու համար։ Սահմանն անցնելու մաքսային կանոնները, ինչպես նաև ոստիկանական, սանիտարական ու այլ միջոցառումները կսահմանվեն խառը հանձնաժողովի կողմից։

Նեղուցների բացումն ու բոլոր ժողովուրդների առևտրական հարաբերությունների համար դրանցով ազատ անցումն ապահովելու նպատակով Թուրքիան ու Վրաստանը համաձայնում են Սև ծովի և նեղուցների միջազգային կանոնադրության վերջնական մշակումը հանձնել առափնյա երկրների պատվիրակների հատուկ խորհրդաժողովին՝ պայմանով, որ դրա որոշումները վնաս չեն հասցնի Թուրքիայի լիակատար ինքնիշխանությանը, ինչպես նաև Թուրքիայի ու նրա մայրաքաղաք Կոստանդնուպոլսի անվտանգությանը։

Պայմանավորվող կողմերը համաձայնում են իրենց տարածքում չթույլատրել այնպիսի կազմակերպությունների կամ խմբերի ձևավորումն ու ներկայությունը, որոնք հավակնում են մյուս երկրի կամ նրա տարածքի մի մասի կառավարության դերին, ինչպես նաև այն խմբերի ներկայությունը, որոնք նպատակ ունեն պայքարել մյուս պետության դեմ։ Սահմանված է, որ սույն հոդվածում հիշատակված թուրքական տարածք ասելով նկատի է առնվում Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովի կառավարության անմիջական ռազմական և քաղաքացիական կառավարման ներքո գտնվող տարածքը։

Երկու պայմանավորվող կողմերի՝ մյուս կողմի տարածքում գտնվող քաղաքացիների վրա կտարածվեն այն երկրի օրենքներից բխող բոլոր իրավունքներն ու պարտականությունները, որտեղ նրանք գտնվում են, բացառությամբ ազգային պաշտպանությանը վերաբերող պարտականությունների, որոնցից նրանք կազատվեն։ Երկու կողմերի քաղաքացիների ընտանեկան իրավունքին, ժառանգական իրավունքին ու գործունակությանը վերաբերող հարցերը նույնպես բացառություն են կազմում սույն հոդվածի դրույթներից։ Դրանք կլուծվեն հատուկ համաձայնագրով։

Երկու պայմանավորվող կողմերը համաձայն են առավել բարենպաստության սկզբունքը կիրառել մյուս կողմի տարածքում բնակվող յուրաքանչյուր պայմանավորվող կողմի քաղաքացիների նկատմամբ։ Սույն հոդվածը չի կիրառվում խորհրդային հանրապետությունների կողմից իրենց տարածքում դաշնակից խորհրդային հանրապետությունների քաղաքացիներին փոխադարձաբար տրամադրված իրավունքների, ինչպես նաև Թուրքիայի կողմից նրա հետ դաշնակից մահմեդական երկրների քաղաքացիներին տրամադրված իրավունքների նկատմամբ։

Մինչև 1918 թվականը Ռուսաստանի մաս կազմած և այժմ Թուրքիայի ինքնիշխանության ներքո գտնվող ճանաչված տարածքների յուրաքանչյուր բնակիչ իրավունք ունի, եթե ցանկանա, դուրս գալու թուրքական քաղաքացիությունից, ազատ հեռանալու Թուրքիայից և իր հետ տանելու իր իրերը, գույքը կամ դրանց արժեքը։ Նույն կերպ այն տարածքի բոլոր բնակիչները, որի նկատմամբ գերիշխանությունը (սյուզերենությունը) Թուրքիան զիջել է Վրաստանին, իրավունք ունեն, եթե ցանկանան դուրս գալ վրացական քաղաքացիությունից, ազատ հեռանալու Վրաստանի տարածքից և իրենց հետ տանելու իրենց իրերը, գույքը կամ դրանց արժեքը։ Սույն հոդվածում հիշատակված բնակիչները զինվորական պարտականությունից մեկամսյա տարկետում կունենան այն պահից, երբ կհայտնեն նշված տարածքները թողնելու իրենց ցանկությունը։

Պայմանավորվող կողմերը պարտավորվում են սույն պայմանագրի ստորագրման օրվանից վեց ամսվա ընթացքում կնքել հատուկ համաձայնագրեր՝ 1918–1920 թվականների պատերազմի փախստականների վերաբերյալ։

Պայմանավորվող կողմերից յուրաքանչյուրը պարտավորվում է սույն պայմանագիրն ստորագրվելուց անմիջապես հետո մյուս կողմի քաղաքացիներին լիակատար համաներում հայտարարել Կովկասյան ռազմաճակատի ռազմական գործողություններից բխող հանցագործությունների և զանցանքների համար։

Պայմանավորվող կողմերը համաձայն են սույն պայմանագրի ստորագրման օրվանից երկու ամսվա ընթացքում վերադարձնել պայմանավորվող կողմերից որևէ մեկի տարածքում գտնվող նախկին ռազմագերիներին ու քաղաքացիական գերիներին։

Երկու երկրների միջև հարաբերությունների անընդհատությունն ապահովելու նպատակով պայմանավորվող կողմերը պարտավորվում են համատեղ համաձայնեցմամբ ձեռնարկել բոլոր անհրաժեշտ միջոցները՝ հնարավորինս արագ պահպանելու և զարգացնելու երկաթուղային, հեռագրական և այլ հաղորդակցությունները, ինչպես նաև ապահովելու մարդկանց ու ապրանքների ազատ տեղաշարժը երկու երկրների միջև՝ առանց որևէ ձգձգման։ Սակայն ճանաչվում է, որ թե՛ ուղևորների, թե՛ ապրանքների տեղաշարժի, մուտքի ու ելքի նկատմամբ ամբողջությամբ կկիրառվեն յուրաքանչյուր երկրում այդ հարցերի վերաբերյալ սահմանված կանոնները։

Առևտրական հարաբերություններ հաստատելու և պայմանավորվող երկրների միջև բարեկամական հարաբերությունների ամրապնդման համար անհրաժեշտ բոլոր տնտեսական, ֆինանսական կամ այլ հարցերը կարգավորելու նպատակով սույն պայմանագիրն ստորագրվելուց անմիջապես հետո Թիֆլիսում կկազմվի շահագրգիռ երկրների ներկայացուցիչների հանձնաժողով։

Պայմանավորվող կողմերը պարտավորվում են սույն պայմանագրի ստորագրման օրվանից երեք ամսվա ընթացքում կնքել հյուպատոսական կոնվենցիաներ։

Թուրքիայի, Հայաստանի, Ադրբեջանի և Վրաստանի կառավարությունների միջև կնքված սույն պայմանագիրը ենթակա է վավերացման։ Վավերագրերի փոխանակումը տեղի կունենա Երևանում՝ հնարավորինս կարճ ժամկետում։ Սույն պայմանագիրն ուժի մեջ կմտնի վավերագրերի փոխանակման պահից, բացառությամբ 6, 14, 15, 16, 18 և 19-րդ հոդվածների, որոնք ուժի մեջ կմտնեն պայմանագիրն ստորագրվելուց անմիջապես հետո։ Ի վավերացումն շարադրվածի՝ վերոհիշյալ լիազորներն ստորագրեցին սույն պայմանագիրն ու ամրապնդեցին իրենց կնիքներով։ Կազմված է հինգ օրինակով Կարսում՝ 1921 թվականի հոկտեմբերի 13-ին (1337 թվականին)։ (Կնիք) Ասքանազ Մռավյան։ (Կնիք) Պողոս Մակինզյան։ (Կնիք) Բեբութ Շահթախթինսկի։ (Կնիք) Շալվա Էլիավա։ (Կնիք) Ալեքսանդր Սվանիձե։ (Կնիք) Գանեցկի։ (Կնիք) Քյազիմ Քարա Բեքիր։ (Կնիք) Վելի բեյ։ (Կնիք) Մուշթար բեյ։ (Կնիք) Մեմդու Շևրեթ բեյ։

Թուրքիայի հյուսիսարևելյան սահմանը հաստատված է հետևյալ կերպ՝ ըստ ռուսական Գլխավոր շտաբի 1։210,000 մասշտաբով քարտեզի՝ մեկ մատնաչափում 5 վերստ։ Սև ծովի ափի Սարպ գյուղը–Ղարա Շալվար լեռը (5014), գետերի ջրբաժանով դեպի (ռ․պ․)՝ Վ․ Մարադիդի գյուղից հյուսիս, հատում է Ճորոխը Վ․ Մարադիդի գյուղից հյուսիս և ապա ավելի հյուսիսով անցնում դեպի Սաբուր գյուղը–Խեդիս Մթա լեռը (7052), Կվա Քիբե լեռը–Քավթարեթի գյուղը–Մեջիբնա լեռան ջրբաժանը–Գերաթ Քեսսուն լեռը (6468)։ Հետևելով Քորդա լեռան (7910) ջրբաժանին՝ Շավշեթի լեռնաշղթայի արևմտյան մասով հասնում է նախկին Արդվինի շրջանի նախկին վարչական սահմանին։ Անցնելով Շավշեթի լեռան ջրբաժանով՝ հասնում է Սարի Չայ (Ղարա Իսսալ) լեռը (8478)–Քվիրալիի լեռնանցքը։ Այնտեղից հասնում է նախկին Արդահանի շրջանի նախկին վարչական սահմանին՝ Քաննի Դաղ լեռան մոտ, այնտեղից, ուղղվելով հյուսիս, հասնում է Թլիլ (Գրմանի) լեռը (8357), նույն Արդահանի շրջանի սահմանին հետևելով՝ Բադելլա գյուղից հյուսիսարևելք հասնում Փոսխով Չայ գետին և նույն գետով հարավ գնում մինչև Չանչախ գյուղի կետը։ Այնտեղ թողնում է գետը և ջրբաժանով հասնում Այրիլյան Բաշի լեռը (8512), անցնում Քելլե Թափա (8463), Քարման Թափա (9709) լեռներով, հասնում Քասրիս Սերի լեռը (9681)։ Այնտեղից Քարզամեթ Չայ գետով գնում է մինչև Քուռ գետը, ապա Քռի տալվեգով՝ մինչև Քարթանաքև գյուղից արևելք գտնվող կետը, որտեղ հեռանում է Քռից՝ անցնելով Ղարա Օղլի լեռան (7259) ջրբաժանով։ Այնտեղից Խազապին լիճը երկու մասի բաժանելով՝ հասնում է 7580 (7560) բարձունքին, իսկ այնտեղից՝ Գեք Դաղ լեռը (9152), Ուչ Թափալար (9783), որտեղ ավարտվում է Վրաստանի հետ սահմանը և սկսվում Հայաստանի հետ սահմանը․ Թայա Քալա (9716), 9065 գագաթը, որտեղ թողնում է Արդահանի շրջանի նախկին սահմանը և անցնում Բոլ․ Ախ Բաբա լեռով (9973 կամ 9963)–8828 կամ 8827–7602։ Այնտեղից՝ ուղիղ գծով մինչև 7518 գագաթը՝ Իբիշ գյուղից արևելք անցնելով, այնուհետև Ղզըլ Դաշ լեռը (7439 կամ 7440 կամ 7490), Նոր Ղզըլ Դաշ գյուղը։ Այնտեղից Նոր Ղզըլ Դաշով հոսող գետով՝ մինչև Ղարամեմեդից հյուսիսարևմուտք գտնվող դրա ոլորանը, ապա ջրբաժանով՝ մինչև Ջամուշբու Չայ գետը, որը գտնվում է Դելավեր, Բ․ Քմլի և Թիխնիս գյուղերից արևելք։ Վարթանլի և Բաշ Շուրագել գյուղերի վրայով, հիշյալ գետին հետևելով՝ հասնում է Արփաչայ գետին՝ Քիալալայից կամ Քալալիից հյուսիս։ Այնտեղից շարունակ Արփաչայի տալվեգով հասնում է Արաքսին, հետևում Արաքսի տալվեգին մինչև Ուրմիա գյուղը, որտեղ ավարտվում է Հայաստանի հետ սահմանը և սկսվում Ադրբեջանի հետ սահմանը, ապա Արաքսի տալվեգով՝ մինչև Ստորին Կարասուի միախառնումը, որտեղ ավարտվում է Ադրբեջանի հետ սահմանը։ Ծանոթություն․ սահմանը հետևում է վերոհիշյալ բարձունքների ջրբաժան գծերին։ (Կնիք) Ասքանազ Մռավյան։ (Կնիք) Պողոս Մակինզյան։ (Կնիք) Բեբութ Շահթախթինսկի։ (Կնիք) Շալվա Էլիավա։ (Կնիք) Ալեքսանդր Սվանիձե։ (Կնիք) Գանեցկի։ (Կնիք) Քյազիմ Քարա Բեքիր։ (Կնիք) Վելի բեյ։ (Կնիք) Մուշթար բեյ։ (Կնիք) Մեմդու Շևրեթ բեյ։

Հաշվի առնելով, որ սահմանագիծը հետևում է Արփաչայ և Արաքս գետերի տալվեգին, ինչպես նշված է 1-ին հավելվածում, Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովի կառավարությունը պարտավորվում է միայն ամրոցիկների գիծը հետ տանել Արփաչայի շրջանում Ալեքսանդրապոլ–Երևան երկաթուղու ներկայիս ուղեգծից 8 վերստ և Արաքսի շրջանում՝ վերոհիշյալ երկաթուղուց 4 վերստ հեռավորության վրա։ Նշված շրջանները սահմանափակող գծերը շարադրված են ստորև․ Արփաչայի գոտու համար՝ §1-ի Ա և Բ կետերը, իսկ Արաքսի գոտու համար՝ §2-ում։ I․ Արփաչայի գոտին։ Ա) Վարթանլիից հարավարևելք–Ուզուն Քիլիսայից արևելք, Բոզյար լեռով (5096)–5082–5047–Քարմիր Վանք Ուչ Թափայից (6478 կամ 5578) արևելք, Արազ Օղլուից արևելք, Անիից արևելք՝ հասնում է Արփաչային Ենիքեյից արևմուտք։ Բ) Արփաչայից կրկին հեռանում է 5019 բարձունքից արևելք, ուղիղ գնում դեպի 5481 բարձունքը՝ Ղզըլ Քուլայից չորսուկես վերստ արևելք–Բոջալիից երկու վերստ արևելք–ապա Դիգոր Չայ գետը, այդ գետին հետևում մինչև Դուզ Քեչուգ գյուղը, ուղիղ գնում Ղարաբագի ավերակներից հյուսիս և հասնում Արփաչային։ II․ Արաքսի գոտին։ Ուղիղ գիծ Խարաբա Ալիջանի և Սուլեյման Դիզա գյուղի միջև։ Մի կողմից Ալեքսանդրապոլ–Երևան երկաթուղով, իսկ մյուս կողմից այդ երկաթուղուց 8 և 4 վերստ հեռավորությամբ գտնվող գծերով սահմանափակված գոտիներում Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովի կառավարությունը պարտավորվում է որևէ ամրաշինական կառույց չկառուցել (այդ հեռավորության գծերը նշված գոտիներից դուրս են) և կանոնավոր զորքեր չպահել։ Սակայն նա պահպանում է նշված գոտիներում կարգի, անվտանգության և վարչական կարիքների համար անհրաժեշտ զորքեր ունենալու իրավունքը։ (Կնիք) Ասքանազ Մռավյան։ (Կնիք) Պողոս Մակինզյան։ (Կնիք) Բերութ Շահթախթինսկի։ (Կնիք) Շալվա Էլիավա։ (Կնիք) Ալեքսանդր Սվանիձե։ (Կնիք) Գանեցկի։ (Կնիք) Քյազիմ Քարա Բեքիր։ (Կնիք) Վելի բեյ։ (Կնիք) Մուշթար բեյ։ (Կնիք) Մեմդու Շևրեթ բեյ։

Նախիջևանի տարածքը։ Ուրմիա գյուղը, այնտեղից ուղիղ գծով՝ Արաժդայան կայարանը՝ այն թողնելով Հայաստանի Սոցիալիստական Խորհրդային Հանրապետությանը, ապա ուղիղ գծով դեպի արևմտյան Դաշ Բուրուն լեռը (3142)–արևելյան Դաշ Բուրուն լեռան ջրբաժանը (4108), հատում է Ջագանամ Դարացի գետը՝ «Ռոդնեյից» հարավ (Բուլաղ հարավ), հետևում Բաղարսիք լեռան (6607) կամ 6587 ջրբաժանին։ Այնտեղից հետևում է նախկին Երևանի շրջանի և Շարուր Դարա Լաժեզի վարչական սահմանին՝ 6629 բարձունքով դեպի Քյոմուրլու Դաղ լեռը (6839 կամ 6930), իսկ այնտեղից՝ 3080 բարձունքները–Սայաթ Դաղ (7868), Քուրթ Քուլագ (Քյուրթ Քուլագ) գյուղը, Գամեսսուր Դաղ լեռը (8160)–8022 բարձունքը–Քուքի Դաղ (10282) և Նախիջևանի նախկին շրջանի արևելյան վարչական սահմանը։ (Կնիք) Ասքանազ Մռավյան։ (Կնիք) Պողոս Մակինզյան։ (Կնիք) Բեբութ Շահթախթինսկի։ (Կնիք) Շալվա Էլիավա։ (Կնիք) Ալեքսանդր Սվանիձե։ (Կնիք) Գանեցկի։ (Կնիք) Քյազիմ Քարա Բեքիր։ (Կնիք) Վելի բեյ։ (Կնիք) Մուշթար բեյ։ (Կնիք) Մեմդու Շևրեթ բեյ։