Քյուրեքչայի պայմանագիրը

ՊԱՅՄԱՆԱԳՐԻ ՆԱԽԱԳԻԾ Ամենակարող Աստծու անունով։ Մենք՝ Շուշիի և Ղարաբաղի Իբրահիմ խանը և համառուսաստանյան զորքերի հետևակի գեներալ, Կովկասյան տեսչության հետևակի տեսուչ և այլն, իշխան Պավել Ցիցիանովս, ինձ՝ իմ ամենաողորմած մեծ տեր կայսր Ալեքսանդր Պավլովիչի կայսերական մեծության կողմից տրված լիակատար լիազորությամբ ու իշխանությամբ, Աստծու օգնությամբ ձեռնամուխ լինելով Շուշիի և Ղարաբաղի Իբրահիմ խանին՝ նրա ողջ ընտանիքով, սերունդներով և տիրույթներով, Համառուսաստանյան կայսրության և այժմ բարեբախտորեն գահակալող մեծ տեր կայսր Ալեքսանդր Պավլովիչի ու նրա բարձրագույն հաջորդների հավերժական հպատակության մեջ ընդունելու գործին, կնքեցինք, սահմանեցինք և ստորագրեցինք հետևյալ հոդվածները․

Ես՝ Շուշիի և Ղարաբաղի Իբրահիմ խանս, իմ, իմ ժառանգների ու հաջորդների անունից հանդիսավորապես և ընդմիշտ հրաժարվում եմ ամեն տեսակի վասալականությունից կամ, ինչ անվանմամբ էլ այն լինի, Պարսկաստանից կամ որևէ այլ տերությունից ամեն տեսակի կախվածությունից։ Սույնով ամբողջ աշխարհի առջև հայտարարում եմ, որ իմ և իմ հաջորդների նկատմամբ չեմ ճանաչում այլ ինքնիշխանություն, բացի համառուսաստանյան մեծ տեր կայսեր կայսերական մեծության և համառուսաստանյան կայսերական գահի նրա բարձրագույն ժառանգների ու հաջորդների գերագույն իշխանությունից՝ խոստանալով հավատարմություն այդ գահին որպես նրա հավատարիմ հպատակ ու ծառա։ Այդ մասին ես պարտավոր եմ, ըստ սովորության, երդում տալ սուրբ Ղուրանի վրա։

Նորին կայսերական մեծությունը, ընդունելով նորին բարձրության այսքան անկեղծ խոստումը, իր և իր հաջորդների անունից իր կայսերական խոսքով նույնպես խոստանում ու հավաստիացնում է, որ նորին բարձրություն Շուշիի և Ղարաբաղի Իբրահիմ խանն ու նրա հաջորդները՝ որպես նրանց հավատարիմ հպատակներ, երբեք չեն զրկվի նրանց բարեհաճությունից ու հոգածությունից։ Ի ապացույց դրա՝ նորին մեծությունն իր կայսերական երաշխիքն է տալիս նորին բարձրության և նրա հաջորդների ներկա տիրույթների ամբողջականության պահպանման համար։

Ի հատուցում այն անկեղծության, որով Շուշիի և Ղարաբաղի Իբրահիմ խանի բարձրությունը ճանաչում է համառուսաստանյան կայսրերի գերագույն և միակ իշխանությունն իր ու իր հաջորդների նկատմամբ, սահմանվում է, որ հիշյալ խանը, իսկ նրանից հետո՝ նրա ավագ որդին և այնուհետև տոհմի ավագության կարգով ժառանգաբար հաջորդողները, խանությանն անցնելիս Վրաստանի գլխավոր կառավարչի միջոցով պետք է ստանան խանության կայսերական հաստատումը՝ պետական կնիքով վավերացված հրովարտակից բաղկացած ինվեստիտուրայով։ Այն ստանալուց հետո նոր խանը պարտավոր է հանդիսավորապես երդվել Ռուսական կայսրությանը հպատակության հավատարմության և իր ու իր հաջորդների նկատմամբ համառուսաստանյան կայսրերի գերագույն ու միակ իշխանությունը ճանաչելու մասին։ Երդման ձևը կցվում է սույն պայմանագրին, որպեսզի այժմ իշխող Շուշիի և Ղարաբաղի Իբրահիմ խանը ևս կատարի այս ծեսը Վրաստանի գլխավոր կառավարչի և սույն համաձայնությունը կնքող հետևակի գեներալ իշխան Ցիցիանովի ներկայությամբ։

Ես՝ Շուշիի և Ղարաբաղի Իբրահիմ խանս, ի ապացույց այն բանի, որ Համառուսաստանյան կայսրությանն իմ և իմ հաջորդների հավատարիմ հպատակության ու այդ կայսրության ամենապայծառափայլ տիրակալների գերագույն և միակ իշխանությունը ճանաչելու վերաբերյալ իմ մտադրություններն անարատ են, խոստանում եմ առանց Վրաստանի գլխավոր կառավարչի նախնական համաձայնության հարաբերություններ չունենալ հարևան տիրակալների հետ։ Իսկ երբ նրանցից դեսպաններ գան կամ նամակներ ուղարկվեն, առավել կարևորություն ունեցողները պետք է ուղարկեմ գլխավոր կառավարչին և նրանից որոշում խնդրեմ, իսկ պակաս կարևորություն ունեցողները պետք է հաղորդեմ ու քննարկեմ Վրաստանի գլխավոր կառավարչի անունից ինձ մոտ բնակվող անձի հետ։

Նորին կայսերական մեծությունը, բարեհաճությամբ ընդունելով Շուշիի և Ղարաբաղի Իբրահիմ խանի տիրույթների նկատմամբ իր գերագույն և միակ իշխանության ճանաչումը, իր և իր հաջորդների անունից խոստանում է․ 1) այդ տիրույթների ժողովուրդներին համարել իր հավատարիմ հպատակները՝ նրանց և ընդարձակ Ռուսական կայսրությունը բնակեցնողների միջև որևէ տարբերություն չդնելով, 2) նորին բարձրություն Իբրահիմ խանին և նրա տան ժառանգներին ու սերունդներին անփոփոխ պահել Շուշիի խանության մեջ, 3) ներքին կառավարման հետ կապված իշխանությունը, դատավարությունն ու արդարադատությունը, ինչպես նաև նրա տիրույթի եկամուտները թողնել նորին բարձրության լիակատար կամքին, 4) նորին բարձրության անձի ու նրա տան, ինչպես և նրա բոլոր տիրույթների պաշտպանության համար Շուշիի բերդում տեղակայել համառուսաստանյան զորքերի 500 զինվոր՝ թնդանոթներով և իրենց շտաբային ու կրտսեր սպաներով։ Ավելի մեծ պաշտպանության անհրաժեշտության դեպքում Վրաստանի գլխավոր կառավարիչը պարտավոր կլինի, ըստ հանգամանքների ու կարիքի, ուժեղացնել այդ ջոկատը և զինված ուժով պաշտպանել նորին բարձրության տիրույթը՝ որպես Համառուսաստանյան կայսրությանը պատկանող։

Ես՝ Շուշիի և Ղարաբաղի Իբրահիմ խանս, ի նշան իմ հավատարիմ հպատակային ջանասիրության պարտավորվում եմ․ 1) ինչպես սկզբում, այնպես էլ հետագայում հիշյալ զորքերի համար մթերել ցորենի և կորեկի ձավարի անհրաժեշտ քանակությունը՝ գլխավոր կառավարչի հաստատած չափավոր գնով, քանի որ Ելիսավետպոլից դրանց փոխադրումը դժվար է կամ պետք է բոլորովին անհնար համարվի, 2) հիշյալ զորքերին Շուշիի բերդում կացարանի համար տներ հատկացնել՝ նրանց հրամանատարի ընտրությամբ, և նրանց ապահովել վառելափայտի անհրաժեշտ քանակությամբ, 3) Ելիսավետպոլի կողմից Շուշիի բերդի մուտքը դարձնել հարմար և ճանապարհը՝ սայլերով անցնելու համար պիտանի, 4) եթե կառավարությունը բարեհաճի կառուցել Շուշիի բերդից դեպի Ջավադ տանող ճանապարհ, դրա համար անհրաժեշտ աշխատողներին տրամադրել իմ կողմից՝ կառավարության սահմանած գնով։

Նորին կայսերական մեծությունը, ի նշան Շուշիի և Ղարաբաղի Իբրահիմ խանի բարձրության նկատմամբ իր առավել բարեհաճության ու շնորհի, ամենաողորմածաբար նրան ու նրա հաջորդներին շնորհում է Համառուսաստանյան կայսրության զինանշանով դրոշ, որը պետք է մնա նրա մոտ, իսկ նրանից հետո՝ իշխող խանի մոտ՝ որպես խանության և այդ տիրույթի նկատմամբ բարձրագույն շնորհված իշխանության նշան։ Այդ դրոշով պատերազմ կարող է գնալ միայն ինքը՝ խանը, եթե դրա անհրաժեշտությունը լինի։

Ես՝ Շուշիի և Ղարաբաղի Իբրահիմ խանս, ունենալով նորին կայսերական մեծության բարձրագույն թույլտվությունը՝ օգտվելու իմ սովորական եկամուտներից, պարտավորվում եմ որպես տուրք Թիֆլիսում գտնվող նորին կայսերական մեծության գանձարան տարեկան մուծել 8,000 չերվոնեց՝ երկու ժամկետով, այսինքն՝ մի կեսը փետրվարի 1-ին, իսկ մյուսը՝ սեպտեմբերի 1-ին։ Առաջին կեսի՝ 4,000 չերվոնեցի մուծումը պետք է սկսվի նորին կայսերական մեծության կողմից սույն պայմանագրի հաստատման ժամանակ։ Բացի դրանից, ըստ ասիական սովորության, հավատարմության երդումից բացի, որպես դրա գրավական՝ ես պետք է իմ ավագ որդի Մամեդ Հասան աղայի երկրորդ որդուն՝ Շուքուր Ուլլահին, տամ Թիֆլիսում մշտապես բնակվելու համար։

Նորին կայսերական մեծությունն իր առանձնահատուկ գթությամբ ամենաողորմածաբար նորին բարձրության՝ Թիֆլիսում որպես հավատարմության գրավական բնակվելիք թոռան պահպանման համար օրական շնորհում է ռուսական դրամով 10 արծաթե ռուբլի։

Սույն պայմանագիրը կնքվում է հավերժական ժամանակների համար և այսուհետ ընդմիշտ չպետք է որևէ փոփոխության ենթարկվի։

Սույն պայմանագրի նկատմամբ նորին կայսերական մեծության հաստատումը՝ պետական կնիքով վավերացված նրա բարձրագույն հրովարտակով, պետք է առաքվի այն ստորագրելուց հետո վեց ամսվա ընթացքում կամ, հնարավորության դեպքում, ավելի շուտ։ Ի վավերացումն դրա՝ ներքոստորագրյալները ստորագրեցին այս հոդվածներն ու դրեցին իրենց կնիքները Ելիսավետպոլի շրջանի ճամբարում՝ Քուրակ գետի մոտ, Քրիստոսի ծննդից 1805 թվականին (մահմեդական հաշվարկով՝ 1220 թվականին), մայիս ամսվա (սաֆար) 14-րդ օրը։