Թյուրքական պետությունների կազմակերպություն
Անդամակցություն, կառույցներ և համագործակցության շրջանակներ՝ կազմակերպության սկզբնաղբյուրների հղումներով։
Ակնարկ
ԹՊԿ-ն իրեն ներկայացնում է որպես թյուրքական պետությունների համագործակցության միջկառավարական կազմակերպություն։ Հայտարարված օրակարգը ներառում է քաղաքական, տնտեսական, գիտական և կրթական համագործակցություն։[1]
Նախիջևանի համաձայնագիրը 2009-ի հոկտեմբերի 3-ին ստորագրել են Ադրբեջանը, Ղազախստանը, Ղրղզստանը և Թուրքիան։ Կառույցը սկզբում հայտնի էր որպես Թյուրքական խորհուրդ․ Ստամբուլի գագաթնաժողովը 2021-ի նոյեմբերին փոխել է անվանումը։[5][6]
Անդամակցություն
Դիտորդներ (4)[3]
- ՀունգարիաԴիտորդ՝ 2018-ից
- ԹուրքմենստանԴիտորդ՝ 2021-ից
- Հյուսիսային ԿիպրոսԹՊԿ-ի ցանկում՝ «Հյուսիսային Կիպրոսի Թուրքական Հանրապետություն» անվանումով․ դիտորդ՝ 2022-ից։
- Տնտեսական համագործակցության կազմակերպություն (ՏՀԿ)Կազմակերպություն․ դիտորդ՝ 2023-ի նոյեմբերի 3-ից։
Անվանումներն ու կարգավիճակները ներկայացված են ըստ հղված ԹՊԿ-ի ցանկի՝ վերևում նշված ստուգման ամսաթվով։ Դիտորդները տարբերվում են անդամներից։ Հյուսիսային Կիպրոսի անվանումը վերագրվում է ԹՊԿ-ին և չի արտահայտում միջազգային ճանաչման վերաբերյալ դիրքորոշում։
Կառույցներ
ԹՊԿ-ն սրանք ներկայացնում է որպես իր հինգ հիմնական մարմիններ։ Պետությունների ղեկավարների խորհուրդը որոշումներ կայացնող հիմնական մարմինն է, իսկ Ստամբուլում գտնվող քարտուղարությունը համակարգում է գործունեությունը և աջակցում դրան։[4]
- Պետությունների ղեկավարների խորհուրդ
- Արտաքին գործերի նախարարների խորհուրդ
- Ավագների խորհուրդ
- Ավագ պաշտոնյաների կոմիտե
- Քարտուղարություն
Համագործակցություն
- Քաղաքական համագործակցություն
- Տնտեսական համագործակցություն
- Տրանսպորտ և մաքսային հարցեր
- Գիտություն և կրթություն
- Զբոսաշրջություն
Սրանք կազմակերպության հայտարարված օրակարգի ընտրված ուղղություններն են։ Համագործակցության ուղղության կամ ռազմավարական նպատակի հայտարարումը ընդհանուր քաղաքականության իրականացման ապացույց չէ։[1]
Հիմնական փաստաթղթեր
- Ստամբուլի գագաթնաժողով․ անվանափոխություն
Գագաթնաժողովի պաշտոնական հաղորդագրություն՝ Թյուրքական խորհուրդը Թյուրքական պետությունների կազմակերպություն վերանվանելու մասին։[6]
- Թյուրքական աշխարհի տեսլական 2040
Երկարաժամկետ համագործակցության շրջանակ՝ հաստատված 2021-ի նոյեմբերի 12-ին։ Հղված հրապարակումը թվագրված է նոյեմբերի 13-ով։[7]
- Սամարղանդի հռչակագիր․ 2022–2026-ի ռազմավարություն
3-րդ կետը հավանություն է տալիս 2022–2026-ի ռազմավարությանը՝ Տեսլական 2040-ն իրականացնելու համար։ Սա հավանության արձանագրում է, ոչ նպատակների կատարման հաստատում։[8][2]
Ինչին հետևել
- Համագործակցության ո՞ր հայտարարություններն են ստանում իրականացման որոշումներ և ստուգելի արդյունքներ։
- Ինչպե՞ս են փոխվում անդամակցությունը, դիտորդի կարգավիճակն ու կառույցների կազմակերպումը։
- Տրանսպորտի, առևտրի և դիվանագիտության ո՞ր զարգացումներն են պահանջում լրացուցիչ ուսումնասիրություն Հայաստանի տեսանկյունից։
Սկզբնաղբյուրներ (8)
Այս սկզբնական նկարագիրը հիմնված է որոնմամբ ինդեքսավորված՝ ԹՊԿ-ի պաշտոնական հրապարակումների համապատասխան հատվածների վրա։ Ամբողջական փաստաթղթերը անկախ ստուգման չեն ենթարկվել։ Չթվագրված ցանկերը ներկայացվում են որպես նշված օրը ստուգված կազմակերպության ցանկեր․ սա շարունակական լրահոս կամ պայմանագրային կարգավիճակների անկախ ստուգում չէ։ Պատմական շրջանակային փաստաթղթերը պահպանում են իրենց սկզբնական ամսաթվերը։
- Turkic World Vision 2040 — official publicationՀրապարակվել է նոյեմբերի 13-ին, հաստատվել՝ 2021-ի նոյեմբերի 12-ին։
- Samarkand Declaration — Ninth Summit, 11 November 2022, paragraph 3Գագաթնաժողովը՝ 2022-ի նոյեմբերի 11-ին։ PDF-ի հրապարակման առանձին ամսաթիվը հաստատված չէ։