Донесение Мозера о советизации и эвакуации службы помощи

860j.01/367: Telegram

860j.01/367. Հեռագիր

The Consul at Tiflis (Moser) to the Acting Secretary of State[35]

Թիֆլիսում հյուպատոս Մոզերը՝ պետքարտուղարի պաշտոնակատարին[35]

Tiflis, December 4, 1920—10 a.m. [Received December 11—10:30 a.m.[36]]

Թիֆլիս, 4 դեկտեմբերի 1920 թ., առավոտյան ժամը 10։ [Ստացվել է դեկտեմբերի 11-ին՝ առավոտյան ժամը 10։30-ին[36]։]

99. It is officially announced at Erivan, December 2nd, that Armenia is declared Soviet republic. The new government will consist of five Bolshevik commissaries and two members of the Dashnak Party, General Dro and Terterrian, former appointed military dictator in the field with Silin probably Russian Commissary for Military Affairs. Soviet Russian Ambassador has announced Russia’s recognition of the new Soviet republic.

99. Դեկտեմբերի 2-ին Երևանում պաշտոնապես հայտարարվել է, որ Հայաստանը հռչակվում է խորհրդային հանրապետություն։ Նոր կառավարությունը բաղկացած կլինի հինգ բոլշևիկ կոմիսարից և Դաշնակցություն կուսակցության երկու անդամից՝ գեներալ Դրոյից ու Տերտերյանից. առաջինը նշանակվել է գործող բանակի ռազմական դիկտատոր, իսկ նրա հետ է Սիլինը՝ հավանաբար Ռուսաստանի ռազմական գործերի կոմիսարը։ Խորհրդային Ռուսաստանի դեսպանը հայտարարել է Ռուսաստանի կողմից նոր խորհրդային հանրապետության ճանաչման մասին։

Overthrow of the Armenian Cabinet, formed a week ago, followed occupation by Russian troops from Baku of the Armenian frontier towns, Foulkspril [sic] and Delijan, on November 30th. Russian action taken at the request of Armenian Bolshevik Committee at Baku and met with no opposition. During the peace conference between Turkey and Armenia local government at Alexandropol turned Bolshevik. Control of the district to pass to them upon Turkish Army evacuation according to the peace treaty on December 5th.

Մեկ շաբաթ առաջ կազմված հայկական կառավարության տապալմանը նախորդել էր նոյեմբերի 30-ին Բաքվից եկած ռուսական զորքերի կողմից Հայաստանի սահմանամերձ քաղաքների՝ Foulkspril-ի [այսպես է բնագրում] և Դիլիջանի գրավումը։ Ռուսական գործողությունն իրականացվել է Բաքվում գործող հայկական բոլշևիկյան կոմիտեի խնդրանքով և դիմադրության չի հանդիպել։ Թուրքիայի և Հայաստանի միջև խաղաղության խորհրդաժողովի ընթացքում Ալեքսանդրապոլի տեղական իշխանությունը դարձել է բոլշևիկյան։ Շրջանի վերահսկողությունը նրանց պետք է անցնի թուրքական բանակի հեռանալուց հետո՝ խաղաղության պայմանագրի համաձայն, դեկտեմբերի 5-ին։

Finding it will be impossible to proceed with the work or to receive assurance of safety under the Bolshevik regime, Director General Yarrow has secured Turkish military protection and is removing entire Near East personnel and stores to trains going to Kars. Thus he is forced to abandon orphans and American relief work of five years. Relief work in Armenia proper no longer possible but Yarrow hopes under the protection of Turks to continue relief of Armenians in Turkey and to obtain communications and supplies through Erzerum and Trebizond.

Գտնելով, որ բոլշևիկյան վարչակարգի ներքո անհնար կլինի շարունակել աշխատանքը կամ անվտանգության երաշխիք ստանալ՝ գլխավոր տնօրեն Յարոուն ապահովել է թուրքական ռազմական պաշտպանություն և Մերձավոր Արևելքի օգնության կազմակերպության ամբողջ անձնակազմն ու պաշարները տեղափոխում է Կարս մեկնող գնացքներ։ Այսպիսով նա ստիպված է թողնել որբերին և հինգ տարվա ամերիկյան օգնության աշխատանքը։ Բուն Հայաստանում օգնության աշխատանքն այլևս հնարավոր չէ, սակայն Յարոուն հույս ունի թուրքերի պաշտպանության ներքո շարունակել Թուրքիայում հայերին օգնություն ցուցաբերելը և կապ ու մատակարարումներ ապահովել Էրզրումի ու Տրապիզոնի միջոցով։

Moser

Մոզեր

[35] Transmitted via Constantinople.

[35] Փոխանցվել է Կոստանդնուպոլսի միջոցով։

[36] Telegram in two sections.

[36] Հեռագիրը բաղկացած է երկու մասից։