Оценка Бристолем сопротивления турецких националистов

760j.6715/23: Telegram

760j.6715/23. Հեռագիր

The High Commissioner at Constantinople (Bristol) to the Secretary of State

Կոստանդնուպոլսում բարձր հանձնակատար Բրիստոլը՝ պետքարտուղարին

Constantinople, September 18, 1920—5 p.m. [Received September 19—9:27 p.m.]

Կոստանդնուպոլիս, 18 սեպտեմբերի 1920 թ., երեկոյան ժամը 5։ [Ստացվել է սեպտեմբերի 19-ին՝ երեկոյան ժամը 9։27-ին։]

493. Section 2.[29] The Nationalist movement was organized as a protest against the Greek occupation of Smyrna, and to resist any similar aggression of the Armenians in the eastern vilayet[s]. This feeling against the Greeks has been increased, and is the only thing that could have held the Nationalists together so long. Therefore, it is safe to state that the feeling against Armenia gaining any territory in the eastern vilayets is most bitter and stronger than ever before. No one could believe that the Turks would evacuate any territory ceded to Armenia without being forced to make such evacuation. The Nationalists, who represent practically the vast majority of the Turks, do not recognize the treaty signed by the Constantinople Government and it is most probable that they will have to be forced by the Allies, assisted by Greece, to recognize the treaty. The Turkish treaty gives to Armenia only such portions of the eastern vilayets as may be decided by the arbitration of the President. This would seem to impose upon him the responsibility for enforcing the evacuation of territory thus given to Armenia. Such regions are practically empty of Armenians to-day and repatriation from the Erivan Republic would result in disorder unless protection were assured. End of section 2. Repeated to Paris.

493. Մաս 2[29]։ Ազգայնական շարժումը կազմակերպվեց ի նշան բողոքի Զմյուռնիայի հունական օկուպացիայի դեմ և արևելյան վիլայեթներում հայերի ցանկացած նմանատիպ ագրեսիային դիմադրելու նպատակով։ Հույների դեմ այս տրամադրությունն ուժեղացել է և միակ բանն է, որ կարող էր ազգայնականներին այսքան երկար միասնական պահել։ Ուստի վստահաբար կարելի է ասել, որ արևելյան վիլայեթներում Հայաստանին որևէ տարածք տրամադրելու դեմ տրամադրությունը ծայրաստիճան թշնամական է և առավել ուժեղ, քան երբևէ։ Ոչ ոք չէր կարող հավատալ, որ թուրքերը կհեռանան Հայաստանին զիջված որևէ տարածքից՝ առանց նրանց նման հեռացման հարկադրելու։ Ազգայնականները, որոնք ներկայացնում են թուրքերի գրեթե ճնշող մեծամասնությանը, չեն ճանաչում Կոստանդնուպոլսի կառավարության ստորագրած պայմանագիրը, և շատ հավանական է, որ դաշնակիցները՝ Հունաստանի աջակցությամբ, ստիպված կլինեն նրանց հարկադրել ճանաչելու պայմանագիրը։ Թուրքիայի հետ պայմանագիրը Հայաստանին տալիս է արևելյան վիլայեթների միայն այն հատվածները, որոնք կորոշվեն նախագահի իրավարարությամբ։ Սա, ըստ երևույթին, նրա վրա է դնում այդ կերպ Հայաստանին տրված տարածքի ազատումն ապահովելու պատասխանատվությունը։ Նման շրջաններն այսօր գործնականում դատարկ են հայերից, և Երևանի Հանրապետությունից հայրենադարձությունը կհանգեցնի անկարգությունների, եթե պաշտպանություն չապահովվի։ Մաս 2-ի ավարտը։ Կրկնվել է Փարիզ։

Bristol

Բրիստոլ

[29] Telegram in three sections; sections 1 and 3 not printed.

[29] Հեռագիրը բաղկացած է երեք մասից. 1-ին և 3-րդ մասերը չեն տպագրվել։