«Հայկի նետ» Հայկական ռազմավարական կենտրոն
Հայաստանի տնտեսական աճը բարձր է եղել, բայց վերաարտահանման կախվածությունը, ընտանիքների անհավասար շահույթն ու իրականացման սահմանափակումները չեն արտացոլվում միայն ընդհանուր թվով։
Հայաստանի տնտեսական աճը բարձր է եղել, բայց վերաարտահանման կախվածությունը, ընտանիքների անհավասար շահույթն ու իրականացման սահմանափակումները չեն արտացոլվում միայն ընդհանուր թվով։ Ուսումնասիրությունը կապում է արտադրանքը, առևտուրը, մրցակցությունը, ֆինանսներն ու ենթակառուցվածքը։
WDI-ի 2025 թվականի ընդհանուր շրջանակը տարանջատում է արտադրանքի, զբաղվածության և ծախսերի կառուցվածքը։ Ազգային հաշիվների հրապարակված բաժիններն ու ԱՄԿ-ի մոդելային զբաղվածության բաժինները տարբեր հարցերի են պատասխանում և ներկայացված են առանձին։
| Ցուցանիշ | Արժեք և հաշվառման ժամանակաշրջան |
|---|---|
| Գյուղատնտեսության, անտառային տնտեսության և ձկնորսության ավելացված արժեքՈլորտի ավելացված արժեքի մասնաբաժինը ՀՆԱ-ում․ կառուցվածքի չափում է, ոչ ոլորտի աճի տեմպ։ | 7.9 ՀՆԱ-ի %2025Հրապարակված արդյունք[258] |
| Արդյունաբերության (ներառյալ շինարարությունը) ավելացված արժեքՆերառում է հանքարդյունաբերությունը, մշակող արդյունաբերությունը, շինարարությունն ու կոմունալ ոլորտները․ մշակողը ենթաբաժին է, ոչ գումարվող առանձին խումբ։ | 23.1 ՀՆԱ-ի %2025Հրապարակված արդյունք[259] |
| Մշակող արդյունաբերության ավելացված արժեքՄշակող արդյունաբերության ավելացված արժեքը՝ բաժանած ՀՆԱ-ին․ հանքարդյունաբերությունը չի ներառում և արդյունաբերության ընդհանուր ցուցանիշի մաս է։ | 11.0 ՀՆԱ-ի %2025Հրապարակված արդյունք[260] |
| Ծառայությունների ավելացված արժեքԾառայությունների ավելացված արժեքը՝ բաժանած ՀՆԱ-ին։ Խոշոր ոլորտների բաժինները պարտադիր չեն գումարվում 100-ի՝ հարկերի և հաշվապահական ճշգրտումների պատճառով։ | 61.3 ՀՆԱ-ի %2025Հրապարակված արդյունք[261] |
| Զբաղվածությունը գյուղատնտեսությունումԳյուղատնտեսության մասնաբաժինը ընդհանուր զբաղվածության մեջ՝ ԱՄԿ-ի մոդելային գնահատմամբ․ ազգային հետազոտության հաշվարկ կամ աշխատաժամերի չափում չէ։ | 27.0 զբաղվածների ընդհանուր թվի %2025Գնահատական[262][267] |
| Զբաղվածությունը արդյունաբերությունումԱՄԿ-ի մոդելային գնահատում՝ ներառյալ շինարարությունը։ Արտադրանքի և զբաղվածության տարբեր հայտարարները աշխատավարձի կամ արտադրողականության դասակարգում չեն տալիս։ | 21.3 զբաղվածների ընդհանուր թվի %2025Գնահատական[263][267] |
| Զբաղվածությունը ծառայություններումԾառայությունների բաժինը ընդհանուր զբաղվածության մեջ՝ ԱՄԿ-ի մոդելով․ միայն բաժինը չի նկարագրում աշխատանքի պաշտոնական գրանցումը, աշխատանքի որակը կամ եկամուտը։ | 51.7 զբաղվածների ընդհանուր թվի %2025Գնահատական[264][267] |
| Կապիտալի համախառն կուտակումՆերառում է հիմնական կապիտալը, պաշարներն ու արժեքավոր իրերը։ Ավելի լայն է հիմնական ներդրումից, ՕՈՒՆ ներհոսք կամ ներդրման արդյունավետության ապացույց չէ։ | 24.2 ՀՆԱ-ի %2025Հրապարակված արդյունք[265] |
| Ապրանքների և ծառայությունների արտահանումԱզգային հաշիվների ապրանքների և ծառայությունների արտահանումը՝ ՀՆԱ-ի նկատմամբ․ միայն մաքսային ապրանքներ կամ արտահանման մեջ հայկական ներքին ավելացված արժեք չէ։ | 48.1 ՀՆԱ-ի %2025Հրապարակված արդյունք[266] |
Հայաստանի 2025-ի արտադրանքում գերակշռում են ծառայությունները, իսկ գյուղատնտեսության բաժինը մոդելային զբաղվածության մեջ զգալիորեն ավելի մեծ է, քան ավելացված արժեքում։ Սա տարածքային քաղաքականության հարց է առաջադրում․ գնորդի հասանելիության, վերամշակման, հմտությունների և հուսալի ծառայությունների ո՞ր համակցությունը կբարելավի ապրուստը խոշոր քաղաքից դուրս։ Այն ճանապարհի կամ ուսուցման ծրագրի վերադարձ չի չափում և չի որոշում, թե որ աշխատողը պետք է փոխի ոլորտը։ Աջակցությունն ընդլայնելուց առաջ անհրաժեշտ են իրական վճարված պատվերի ու առաքման փորձարկումներ։ [258][261][262]
Մշակող արդյունաբերության առանձին բաժինը թույլ չի տալիս ամբողջ արդյունաբերությունը մեկնաբանել որպես գործարանային կարողություն։ Կապիտալի համախառն կուտակումն էլ ներառում է պաշարներ ու արժեքավոր իրեր, իսկ արտահանումը՝ ապրանքներ և ծառայություններ։ Հայաստանի համար սա հուշում է գնահատել կոնկրետ նախագիծն ու արտադրանքը՝ ներդրման կամ արտահանման մեծ հարաբերակցությունն ինքնաբերաբար ներքին առաջընթաց չհամարելով։ Հաջորդ համեմատությունը պետք է հետևի Հայաստանում պահպանվող արժեքին, կրկնվող վճարված պահանջարկին և գործառնական ծախսերին․ միայն հարաբերակցությունները չեն որոշում արդյունք ստեղծող շուկան կամ հանրային ակտիվը։ [260][259][265][266]
WDI-ի թողարկումը 2026 թ. հոկտեմբերի 8-ի է։ Մշակող արդյունաբերությունն արդեն ներառված է արդյունաբերության մեջ, իսկ ավելացված արժեքի բաժինները պարտադիր չեն գումարվում 100-ի։ Զբաղվածության բաժանումը մոդելային է և չի փոխարինում ազգային աշխատուժի հետազոտությանը։ Առանց համատեղելի գների, ժամերի ու ընդգրկման՝ արտադրանքի բաժինը զբաղվածության բաժնի վրա բաժանելը երկրների արտադրողականության կամ աշխատավարձի դասակարգում չի տալիս։ ԱՄԿ-ի մոդելները համադրում են հրապարակված և լրացված դիտարկումներ և կարող են պահել զբաղվածության հին սահմանումը, երբ նոր չափորոշիչը խզում կստեղծի։ Այստեղ մոդելն ու ազգային հետազոտությունը ամբողջությամբ չեն համադրվել․ աշխատուժի համեմատությունը վերապահումով է, ոչ աշխատանքի շուկաների արդյունքի դասակարգում։ [259][260][262][265][267]
Հայաստանը պետք է տարբերակի արտադրողական ակտիվների պակասը իրականացման պատրաստ նախագծերի պակասից։
Հայաստանը պետք է տարբերակի արտադրողական ակտիվների պակասը իրականացման պատրաստ նախագծերի պակասից։ Պահպանված հանրային ֆինանսների և 2026-ի կանխատեսման տվյալներով կապիտալ ծրագրերի կատարումը կարևոր է աճի համար․ գումարի հատկացումը չի վերացնում լոգիստիկ կամ ցանցային խոչընդոտը, եթե հողը, նախագիծը կամ գնումները չլուծված են։ Մրցունակության նոր գործողությունն էլ բարեփոխումներ է վերապահում մի քանի գործող կառույցների՝ ցույց տալով վարչական կարողության ընդհանուր նշանակությունը։ Ընտրությունն այն է, թե որ պարտավորությունը կհասնի գործունակ ծառայության՝ հուսալի ընթացիկ ապահովմամբ, ոչ թե որ հայտարարությունն ունի ամենամեծ գումարը։ Սա չի հիմնավորում հրատապ վերանորոգման հետաձգումը կամ ամբողջ թերակատարումը վատնում համարելը․ պատրաստությունը գնահատվում է առանձին նախագծով։ [5][48][257]
Նախ ուշադրություն դարձնել պատրաստությամբ հիմնավորված վերափուլավորմանը․ ուշացող հանրային հանգույցը կարող է միաժամանակ սահմանափակել բազմաթիվ ընկերությունների և զբաղեցնել նոր ծրագրերին անհրաժեշտ նույն մասնագետներին։ Գործող պարտավորությունների վերանայումը ավելի ուղղելի է, քան նոր սուբսիդիան կամ շինությունը։ Արտահանման փորձը պահել զուգահեռ, եթե սահմանափակ գործող կարողությամբ այն լուծում է փաստագրված վարչական խոչընդոտ։ [48][28][30]
Առաջարկվող ժամկետները հաշվարկվում են հաստատումից սկսած։ Հետագա փուլերը կախված են ստորև նշված պայմաններից․ դրանք վերլուծական ընտրություններ են, ոչ թե ընդունված վերջնաժամկետներ կամ ֆինանսավորման հանձնառություններ։
Առաջարկվող առաջին 90 օրում ուշացող պարտավորությունները դասակարգել օգտակար ավարտը խոչընդոտող որոշմամբ։ Թեկնածուները դասավորել գնահատված ծառայողական հետևանքով, մնացած աշխատանքով և ֆինանսավորված գործարկմամբ, ոչ միայն նախագծի չափով։ Նշել հողի, նախագծի, գնումների ու պահպանման պատասխանատուներին՝ պաշտպանելով հրատապ անվտանգությունը։ Վերափուլավորումը ներկայացնել սովորական բյուջետային կարգով՝ նշելով ազդեցություն կրող համայնքներն ու մեղմումը։ [48][28]
3–12 ամսում ընտրված խոչընդոտները լուծել անկախ ընդունված ծառայողական փուլերով և ֆինանսավորված շահագործմամբ։ Արտահանման փորձն իրականացնել իրական պատվերներով՝ չափելով մերժումը, ամբողջ առաքման ծախսն ու կրկնվող վճարումը։ Մատակարարային գործելակերպը քննության առնել բողոքների և գործարքային տվյալների հիմքով․ բանակցությունում պարտվելը ինքնին անօրինական վարք չի ապացուցում։ [28][30][26][143]
12 ամսից հետո միջոցներն ընդլայնել միայն մատուցված ծառայության կամ վճարված կրկնվող գործարքների բարելավմամբ։ Գործատուի առաջնորդած ուսուցումը կապել արտադրական պահանջարկի և փոխանցելի հմտության հետ։ Ռեսուրսը հեռացնել մշտական բացառիկ օգնությունից կախված միջոցներից։ Նոր պարտավորություններում ներառել կյանքի ցիկլի ծախսն ու լրացուցիչ արդյունքը՝ սովորական մասնավոր ծախսը ծրագրային հաջողություն չվերանվանելով։ [152][154][181][48]
Գործնական սահմանափակումը գնումների ու ինժեներական կարողության համադրումն է ընթացիկ ֆինանսավորման հետ։ Կապիտալ հատկացումը չի փոխարինում հողի օրինական գործընթացին, իսկ արտաքին բարեփոխման վարկը այս առաջարկությունների նպատակային ֆինանսավորում չէ։ Ընդլայնումից առաջ նախարարությունները պետք է նշեն բյուջետային տեսակը և շահագործման պատասխանատվությունը՝ պաշտպանելով առևտրային գաղտնի ծախսաթերթերը։ Այլապես ավարտված շինարարական փուլը կարող է ստեղծել չապահովված ծառայողական պարտավորություն։ [48][257][28]
Արտահանողից սկսող հերթականությունը նախընտրելի է, երբ փաստագրված լաբորատոր, վկայականային կամ հանձնման խնդիրը արագ լուծվում է առանց նոր ենթակառուցվածքի, իսկ գնորդն արդեն առաջարկում է վճարովի պատվեր։ Դա փոքր պարտավորությամբ ուղղակի ստուգում է հանրային արժեքը և չպետք է դառնա ընդհանուր արտադրական սուբսիդիա։ Եթե գլխավոր խոչընդոտը ընդհանուր անավարտ ակտիվն է, շուկայավարման օգնությունը չի փոխարինի դրա ավարտին։ [30][209][26]
Հայաստանի կախվածությունը կենտրոնացած է իրար ուժեղացնող մի քանի ուղիներում։ ՀԲ վերլուծությունը Ռուսաստանը կապում է զբոսաշրջության ու զուտ ոչ առևտրային փոխանցումների հետ, իսկ գյուղատնտեսական շուկայի սահմանափակումները՝ արտադրողների վիճակի։ Ընտանիքը կարող է միաժամանակ ունենալ աշխատավարձի թուլացում, սեզոնային պատվերների պակաս ու նվազած փոխանցումներ։ Մանրածախ առևտուրն ու շինարարությունն այնուհետև կրում են պահանջարկի երկրորդային ցնցումը՝ նույնիսկ եթե սկզբնական խափանումն արտահանման մեջ էր։ Ազգային աճը կարող է դրական մնալ, երբ առանձին համայնքներ եկամուտ են կորցնում։ Հայաստանի հետևությունն է բազմազանեցնել գնորդների կապերը և ժամանակավոր եկամտային աջակցությունը կապել փաստագրված ցնցումներին՝ ընդհանուր բարձր աճը չհամարելով ընտանիքների ինքնուրույն հարմարման ապացույց։ [5][7]
Փոքր հայ արտադրողը կարող է որակը բարձրացնել, բայց քիչ շահել, եթե բաշխման պայմանները կլանեն շահույթը կամ վճարումը ուշանա մինչև հաջորդ պատվերի ֆինանսավորումը։ Մրցակցության ուսումնասիրությունները մեծածախ ու մանրածախ կառուցվածքը կապում են մատակարարների բազմազանության ու սպառողների բարեկեցության հետ, իսկ ՓՄՁ վարկերի գնահատումը ցույց է տալիս, որ միայն շրջանառու կապիտալի ֆինանսավորումը չի հաստատել արտադրողականության կամ զբաղվածության աճ։ Հետևաբար շուկայի հասանելիությունն ու պայմանագրային դիրքը լրացնում են սարքավորումն ու հմտությունները։ Սպառողի համար մրցակցությունը կարող է արդյունավետությունը փոխանցել գներով ու ընտրությամբ, ընկերության համար՝ արդարացնել ներդրումը։ Ընտրությունը մեկուսացված արտադրական սուբսիդիայի և ընդունակ մատակարարներին կայուն կրկնվող գնորդներից հեռու պահող կոնկրետ արգելքների վերացման միջև է։ [26][143][181]
Թերակատարված կապիտալ ծախսը կարող է կարճաժամկետ բարելավել բյուջեի հաշվեկշիռը՝ ընկերությունների ճանապարհային, էլեկտրական կամ ծառայության խնդիրը նույնը թողնելով։ 2026-ի կանխատեսումը նշում է զգալի թերակատարում, իսկ ծրագրերի գնահատումները՝ գնումների, նախագծման, հողային հարցերի ու կարողության դերը։ Հայաստանը, հետևաբար, ունի հերթականության խնդիր, ոչ պարզապես ավելի շատ կամ քիչ ծախսելու ընտրություն։ Անպատրաստ ծրագրի ֆինանսավորումը կարող է սակավ աշխատակազմն ու փողը կապել փոփոխություններին, իսկ պատրաստ խոչընդոտի հետաձգումը՝ ուշացնել մասնավոր ներդրումը։ Վստահելի կապիտալ ծրագիրը պահանջում է ավելի քիչ չհիմնավորված մեկնարկներ և ավարտման ուժեղ խթաններ՝ սոցիալական ու անվտանգության պահանջները դիտելով որպես իրականացման մաս, ոչ շրջանցվող խոչընդոտ։ [5][48][28][1]
Բարձր արտադրողական թվային ծառայությունները միայնակ չեն կարող ներգրավել Հայաստանի տարածված աշխատուժը։ Գյուղական տնտեսության ու ճանապարհների ուսումնասիրությունները ապրուստը կապում են հմտությունների, վերամշակման, հուսալի նյութերի ու գնորդի հասանելիության հետ։ Նոր ճանապարհը կամ սարքը քիչ արժեք է ստեղծում, եթե չկան սպասարկում, հավաստագրում կամ պատրաստված օպերատորներ։ Հուսալի տեղական մատակարարները, հակառակը, ընդլայնվող արտահանողի արժեքի ավելի մեծ մասը պահում են Հայաստանում։ Հետևանքը բաշխման համար կարևոր է․ աշխատանքային քաղաքականությունը պետք է հասնի բուհ չավարտած աշխատողներին ու Երևանից դուրս ընկերություններին՝ հիմնվելով ապացուցված պահանջարկի, ոչ միայն տարածքային դրամաշնորհի վրա։ Գործատուի առաջնորդած ուսուցումը կոնկրետ արտադրական բարելավման հետ համադրելը հանրային աջակցությունից կայուն եկամուտ տանող ավելի ստուգելի ուղի է, քան մասնակիցների կամ գնված սարքերի հաշվարկը։ [7][54][154][236]
Համաշխարհային բանկի 2026-ի հոկտեմբերյան գնահատմամբ՝ իրական աճը 2025-ին կազմել է 7.1%, իսկ 2026-ի առաջին կիսամյակում՝ նախորդ տարվա նույն շրջանի համեմատ 6%։ Ոլորտային պատկերը ցույց է տալիս ընդհանուր թվի սահմանափակությունը․ ֆինանսներն ու ապահովագրությունն աճել են 8.9%, տեղեկատվությունն ու կապը՝ 11.5%, տրանսպորտը՝ 17.5%, հանքագործությունը՝ 27.7%, շինարարությունը՝ 20.2%, իսկ գյուղատնտեսությունը նվազել է 11%։ Սպառումն ու մասնավոր ներդրումներն աջակցել են պահանջարկին, սակայն ոլորտները խիստ տարբեր են աշխատուժի պահանջով ու մուտքի պայմաններով։ Թվային ու ֆինանսական մասնագիտացված ծառայությունները կարող են մեծացնել արտադրանքը՝ աշխատողների մեծ մասին չզբաղեցնելով, իսկ հանքարդյունաբերությունն ու շինարարությունը ստեղծում են խոշոր, տեղայնացված ներդրումային փուլեր։ Բանկի ամառային վերլուծությունը աշխատատեղերի ցածր որակն ու ոչ ֆորմալ աշխատանքը կապում է ընտանիքների խոցելիության հետ։ Սա կրկնում է 2000-ականների շինարարական վերելքից հետո արձանագրված խնդիրը․ արագ աճը պարտադիր չէ, որ բավարար կայուն ու արտադրողական զբաղվածություն ստեղծի։ Հնարավորությունը ծառայությունների փորձն ու ներդրումային պահանջարկը մատակարարական կապերի, ուսուցման ու արտահանման վերածելն է, որոնք կպահպանվեն անշարժ գույքի ակտիվության կամ արտաքին հոսքերի դանդաղման դեպքում։ 2026-ի ամբողջ տարվա 5.6%-ը Բանկի գնահատականն է՝ տարբեր առաջին կիսամյակի դիտարկված արդյունքից։ [5][7][187][194][233]
Համաշխարհային բանկի 2025-ի ապրիլի ամփոփումը նշում է 2024-ի ապրանքային արտահանման անվանական 53.1% և ներմուծման 33.7% աճ։ Երկրորդ կիսամյակում թանկարժեք մետաղների ու քարերի վերաարտահանման աճը թուլացել է։ Շրջանառության աճը նույն չափով հայկական արտադրություն, տեխնոլոգիա կամ տեղական ընկերությունների կայուն հաճախորդներ չի նշանակում։ [45][187][194]
2011-ի խորքային առևտրային քաղաքականության ուսումնասիրությունն ու Առևտրի խթանման և որակի ենթակառուցվածքի ծրագիրը չափանիշները, ծառայություններն ու ընթացակարգերը կապում են մրցունակության հետ։ Սահմանը հատելը միայն մեկ պայման է․ ընկերություններին անհրաժեշտ են վստահելի փորձարկում, համապատասխանություն, լոգիստիկա և գնորդների հասանելիություն, հետևաբար կառույցների որակը նաև տնտեսական անվտանգության հարց է։ [209][30][63]
Երկկողմ կախվածությունն ավելի կոնկրետ է, քան ընդհանուր բացությունը։ 2026-ի հոկտեմբերի կանխատեսումը Ռուսաստանը նշում է որպես զբոսաշրջային վերջին աճի հիմնական աղբյուր և ոչ առևտրային փոխանցումները կապում ընտանիքների պահանջարկի հետ։ Այն նաև գյուղատնտեսության թուլացումը կապում է ռուսական ներմուծման սահմանափակումների հետ։ Միաժամանակ 2025-ի ապրիլի կանխատեսման նկարագրած թանկարժեք մետաղների վերաարտահանման մեծ ցիկլը կարող է շրջվել՝ առանց հայկական գործարանների արտադրանքի համարժեք փոփոխության։ Զբոսաշրջային մուտքերը, փոխանցումները, տեղական արտահանումն ու տարանցիկ բնույթի ապրանքային գործարքները տարբեր ցնցումներ են փոխանցում։ Ջերմոցի կամ սննդամթերք մշակողի համար այլ շուկան կախված է հավաստագրումից, հուսալի առաքումից ու գնորդի հետ կապից, իսկ ՏՏ արտահանողի համար՝ ավելի շատ հմտություններից, պայմանագրերից ու վճարային ուղիներից։ Առևտրի որակի ծրագիրը, ծառայությունների ազատականացման պատմական ուսումնասիրությունն ու վերջին բիզնեսային հանդիպումները լուծում են այս սահմանափակումների տարբեր մասերը։ Բազմազանեցումը հաջողվում է, երբ ընկերությունները լրացուցիչ գնորդներին կրկնվող ապրանքներ ու ծառայություններ են վաճառում, ոչ միայն երբ սահմանային շրջանառությունն աճում է։ [5][45][30][209][2][3]
Երկկողմ կախվածությունը չափելի է ընտանիքներին առնչվող ծառայություններում ու ֆինանսներում։ Համաշխարհային բանկի 2026-ի ամառային զեկույցը վերջին ժամանումների քննարկման մեջ զբոսաշրջիկների մոտ 40%-ը վերագրում է Ռուսաստանին, 15%-ը՝ Վրաստանին։ 2026-ի առաջին եռամսյակում Ռուսաստանն ապահովել է զուտ ոչ առևտրային դրամական փոխանցումների 54%-ը՝ զեկույցի օգտագործած դրամական փոխանցումների մոտարկումը։ Սրանք ապրանքային արտահանումից տարբեր հայտարարներ են, իսկ 54%-ը զուտ փոխանցումներին է վերաբերում, ոչ բոլոր համախառն բանկային հոսքերին։ Երկու ուղիների կենտրոնացումը նշանակում է, որ ռուսական դանդաղումը կարող է միասին ազդել հյուրանոցների, ռեստորանների, մանրածախ սպառման ու ընտանեկան բյուջեի վրա՝ դեռ մինչև ապրանքային փոփոխությունները զգացվեն։ [7]
Վրաստանի հաշվառմամբ հրապարակումը տալիս է մեկ այլ կոնկրետ կապ․ 2025-ի նախնական ապրանքային տվյալներով Վրաստանը Հայաստան է արտահանել 552.93 մլն ԱՄՆ դոլարի և Հայաստանից ներմուծել 233.12 մլն դոլարի ապրանք՝ 786.04 մլն ընդհանուր շրջանառությամբ։ Հոսքերը ներառում են վերաարտահանումը և չպետք է կոչվեն հայկական տեղական արտադրություն։ Դրանք ցույց են տալիս, որ հյուսիսային հարևանը և՛ տարանցիկ գործընկեր է, և՛ առևտրային շուկա։ Հաշվեկշիռը նաև բացատրում է, թե ինչու էժան լոգիստիկան կարող է օգնել հայկական սպառողներին ու ներմուծողներին՝ արտահանողների հետ միասին։ [254]
2026-ի մարտին հաստատված Տնտեսական վերափոխման զարգացման քաղաքականության ծրագիրը ուղղված է ներդրումներին, առևտրին, մրցակցությանը և կանաչ աճին։ Հոկտեմբերի հաշվետվությունը առաջընթացն ու իրականացումը գնահատում է չափավոր անբավարար և նշում մշտադիտարկման բացեր։ Սա հաստատված ծրագրի իրականացման սահմանափակում է, ոչ նպատակների արդեն հասնելու ապացույց։ [1][13][10][24]
«Ավելի արդար շուկաներ՝ ներառական աճի համար» և մրցունակության հին ուսումնասիրությունները ուշադրությունը ներդրումային հայտարարություններից տեղափոխում են ընկերությունների մուտքի, ընդլայնման և մրցակցության վրա։ Հայաստանի համար ներդրումն արժևորվում է կայուն արտադրանքով, աշխատանքով ու արտահանմամբ, իսկ վարչարարության բարեփոխումը՝ անհավասար վերաբերմունքի և գործարքային ծախսերի կրճատմամբ։ [26][27][32][187][194]
2025-ի մրցակցության ուսումնասիրությունն անդրադառնում է մեծածախ ու մանրածախ առևտրի համատնտեսական կապերին։ Բաշխման շուկայական իշխանությունն ազդում է և՛ սպառողական գների, և՛ փոքր մատակարարներին առաջարկվող պայմանների վրա, ուստի արտադրողականության խնդիրը միայն գործարաններին չի վերաբերում։ Նախորդ վերլուծությունը ևս կարևորում էր մուտքը, ոլորտային կարգավորումն ու ընկերությունների չեզոք վերաբերմունքը։ 2026-ի հոկտեմբերի փոխակերպման հաշվետվությունը հունիսին արձանագրում է օտարերկրյա մասնակցությամբ 30,693 ընկերություն, բայց նշում է, որ աճը նախորդում է նոր օրենքի կիրառմանը և ներառում է տարածաշրջանային աշխարհաքաղաքական ազդեցություններ։ Գրանցումը գործարար արձագանք է, ոչ իրականացված օտարերկրյա ներդրման կամ բարեփոխման ազդեցության ապացույց։ Նույն հաշվետվությամբ ներմուծման ձևակերպման միջին ժամանակը 15.90 ժամ ելակետից դարձել է 7.55 ժամ՝ ավելի անմիջական վարչական բարելավում։ Տնտեսական մեխանիզմը սպասման ու շրջանառու կապիտալի ծախսերի նվազումն է, հատկապես փոքր ընկերությունների համար, որոնք ուշացումները չեն կարող տարածել մեծ պաշարների վրա։ [26][143][1][13]
2024-ի դեկտեմբերի Հանրային ֆինանսների վերանայումն ու 2026-ի Economic Pulse-ը ուսումնասիրում են, թե բյուջետային քաղաքականությունն ինչպես է ռեսուրսները վերածում բարեկեցության։ Կարևորը միայն ծախսերի չափը չէ․ հարկերը, նպաստներն ու ծառայությունները տարբեր ընտանիքների վրա տարբեր կերպ են ազդում։ Անվտանգության ու ենթակառուցվածքի ֆինանսավորումը փոխկապակցված է առողջության, կրթության և խոցելիների պաշտպանության հետ։ [48][49][7]
Աղքատության կրճատման նախկին վարկերն ու սոցիալական պաշտպանության բարեփոխումները փաստագրում են երկար քաղաքական պատմություն, իսկ կանաչ և դիմակայուն զարգացման ծրագրերն ավելացնում են նոր առաջնահերթություններ։ Վերլուծություն․ դրանք մրցում են նաև իրականացման կարողության համար։ Կայուն ծրագիրը հաշվի է առնում անձնակազմի, պահպանման և ծառայության հետագա ծախսերը, ոչ միայն սկզբնական ֆինանսավորումը։ [215][216][9][62][31][84]
Բյուջեի հավելուրդը կարող է համատեղվել ենթակառուցվածքային սահմանափակման հետ։ Հոկտեմբերի կանխատեսումը 2026-ի առաջին կիսամյակի հավելուրդը մասամբ բացատրում է կապիտալ ծախսերի 30% թերակատարմամբ՝ եկամուտների գերակատարման հետ միասին։ Չծախսված հատկացումները բարելավում են անմիջական հաշվեկշիռը, բայց հետաձգում արտադրողական ակտիվներն ու ծառայությունները։ Հանրային ֆինանսների տեսությունն ու 2026-ի ամառային աղքատության վերլուծությունը ցույց են տալիս նաև հարկաբյուջետային կազմի կարևորությունը․ կենսաթոշակներն ու ծառայությունները տարբեր կերպ են պաշտպանում ընտանիքներին, իսկ աշխատանքի ֆորմալացումը կարող է միաժամանակ փոխել հարկերն ու նպաստի իրավունքը։ Խնդիրը խոցելի ընտանիքներին պաշտպանելն է՝ առանց կայուն ֆորմալ աշխատանքին անհրաժեշտ խթաններն ու վարչական աջակցությունը թուլացնելու։ Թվային պետական ծրագրերն ու սոցիալական պաշտպանության վարչարարությունը, հետևաբար, տնտեսական կարողության մաս են, ոչ պարզապես կառավարման ծախս։ [5][48][49][7][10][31][61]
ԱՄՀ-ի 2026-ի ապրիլյան թվերը վերաբերում են 2025-ի արդյունքներին։ Կենտրոնական կառավարության պարտքը, բյուջեի հաշվեկշիռն ու ընթացիկ հաշիվը չափում են տարբեր պարտավորություններ և հոսքեր․ դրանցից ոչ մեկը 2026-ի կանխատեսում չէ։ Տարեկան ընթացիկ հաշվի պակասուրդի համար ԱՄՀ-ի ապրիլյան հայտարարությունը նշում է ՀՆԱ-ի 7.2%-ը, իսկ Համաշխարհային բանկի ավելի ուշ՝ 2026-ի հոկտեմբերյան ամփոփումը 2025-ի համար նշում է 8.7%։ Այս հրապարակումների տվյալների տարբերակները տարբերվում են․ ապրիլյան թիվը պահպանված է իր աղբյուրի ամսաթվով և չպետք է համարվի վերջին հասանելի գնահատականը։ [255][5]
Էլեկտրահաղորդման, տեղական ենթակառուցվածքի ու ճանապարհների ծրագրերը տնտեսական արդյունքը կապում են հուսալի ցանցերի հետ։ Էներգետիկ ֆինանսավորման ուսումնասիրությունը տարբերակում է ներդրման կարիքն ու կայուն ֆինանսավորում ներգրավելու կարողությունը։ Ընկերությունների համար խափանումներն ու ծառայության ծախսերը կարող են թուլացնել մրցունակությունը նույնիսկ ներդրումների աճի պայմաններում։ [119][46][56][28][50]
Կապակցվածության ու աշխատատեղերի ուսումնասիրությունները ենթակառուցվածքը կապում են աշխատաշուկայի հասանելիության հետ։ Վերլուծություն․ Հայաստանն առավել շահում է, երբ մարզային գործարարներն ու աշխատողները հասնում են շուկաներին, ոչ միայն երբ շինարարությունը կարճաժամկետ պահանջարկ է ստեղծում։ Հասանելիության բաշխումն ու պահպանման պատասխանատվությունը կարևոր են ծախսերի կողքին։ [54][150][46][56]
Ավարտված ենթակայանների վերականգնումը կարող է նվազեցնել ընդհատումների վտանգը, իսկ ճանապարհի որակը փոխում է ընկերությունների ու աշխատողների տնտեսապես հասանելի տարածքը։ Ճանապարհների ու աշխատանքի ուսումնասիրությունը որակյալ ճանապարհին մոտ լինելը կապում է ոչ գյուղատնտեսական զբաղվածության հետ, իսկ տրանսպորտային ներառման ավելի հին վերլուծությունը բացատրում է նաև ուղեվարձի ու հասանելիության սահմանափակումները։ Տեղական զբոսաշրջային ծրագրերը կարող են պահանջարկը տարածել Երևանից դուրս, բայց ճանապարհն ինքնին չի տալիս հյուրընկալության հմտություններ, կեղտաջրերի կառավարում կամ շուկայական ճանաչում։ Էներգետիկ ներդրումներն էլ պահանջում են ֆինանսապես կայուն ընկերություններ ու գնումների կարողություն։ Ֆիզիկական ներդրումն ու ծառայության որակը կապելով՝ հանրային կապիտալը դառնում է մասնավոր արտադրողականություն։ [28][51][54][150][46][119][167]
Արտաքին մուտքերը կարող են ուժեղացնել պահանջարկը՝ միաժամանակ դժվարացնելով արտահանելի արտադրությունը։ 2026-ի հոկտեմբերյան կանխատեսումը դրամի արժևորումը կապում է զբոսաշրջության, փոխանցումների ու օտարերկրյա ներդրումների հետ։ Ուժեղ դրամը որոշ ներմուծվող նյութեր էժանացնում է, բայց նվազեցնում արտարժութային արտահանման դրամային եկամուտը, եթե արտադրողականությունը կամ գները դա չեն փոխհատուցում։ Սա տարբեր շահեր է ստեղծում սպառողների, ներմուծողների ու արտահանողների համար։ Ճգնաժամային հին ուսումնասիրությունները ցույց են տվել արտաքին ցնցումների փոխանցումը շինարարությամբ, փոխանցումներով ու հարկային եկամուտներով․ ժամանակակից ուղիներն ավելի լայն են, բայց պահուստների կարիքը պահպանվում է։ Կայուն բանկային համակարգը չի վերացնում ընտանիքների կամ ոլորտների ռիսկը։ Զարգացման քաղաքականության ծրագրերն այդ պատճառով ներդրումներն ու մրցակցությունը համադրում են հարկաբյուջետային, կանաչ ու ինստիտուցիոնալ բարեփոխումների հետ․ դիմակայունությունը կախված է բարենպաստ արտաքին ցիկլի փոփոխության դեպքում աշխատուժը, կապիտալն ու գնորդներին վերաուղղելու կարողությունից։ [5][204][206][9][62][13]
Զբաղվածության համար վճռական տարբերությունն է գործունեությունը ֆինանսավորելու և մեկ աշխատողի ստեղծած արժեքը բարձրացնելու միջև։ Գնահատված ՓՄՁ վարկային ծրագիրն աջակցել է ավելի քան 7,400 ընկերության, ենթավարկերի 70%-ը գնացել է շրջանառու կապիտալին, իսկ վերլուծությունը չի հաստատել զբաղվածության կամ ավելացված արժեքի ազդեցությունը։ Շրջանառու կապիտալը կարող է պահպանել կենսունակ բիզնեսը, բայց ինքնաբերաբար չի գնում ավելի լավ սարքավորում, կառավարում կամ տեխնոլոգիա։ Էլեկտրոնային հասարակության ու նորարարության ծրագիրն այլ մեխանիզմ է՝ թվային ենթակառուցվածքն ու նորարարության աջակցությունը համադրելով։ 2013-ի տնտեսական հուշագիրը կապում է ֆինանսները, մրցակցությունն ու արտաքին կապակցվածությունը, քանի որ յուրաքանչյուրն առանձին կարող է ձախողվել․ պաշտպանված ընկերությանը վարկը կարող է պահպանել ցածր արտադրողականությունը, իսկ առանց գնորդի հմուտ նորաստեղծը՝ մնալ փոքր։ 2026-ի ամառային վերլուծությունը այս տրամաբանությունը կապում է ընտանիքների հետ։ Ավելի լավ աշխատանքը պահանջում է հասանելի հմտություններ ու ընդլայնվող ընկերություններ՝ ներառյալ բուհ չավարտած աշխատողների համար։ Ուստի ներդրումային քաղաքականությունն առավել ուժեղ է, երբ միջազգային մրցունակ ծառայությունների կողքին աջակցում է տեխնոլոգիայի յուրացմանն ու մատակարարների բարելավմանը։ [181][191][152][213][194][7]
ԿԲ-ն 2025-ին ՍԳԻ գնաճի նպատակը 4%-ից իջեցրել է 3%-ի։ ±1 տոկոսային կետի տատանման միջակայքը վերաբերում է գնաճին, ոչ քաղաքականության տոկոսադրույքին․ նպատակը դիտարկված գների աճ չէ։ [256]
Գյուղատնտեսությունը ՀՆԱ-ի իր բաժնից ավելի լայն նշանակություն ունի, քանի որ ապահովում է տարածված ընտանիքների, որոնց այլընտրանքները սահմանափակվում են վայրով ու հմտություններով։ Գյուղական տնտեսության ուսումնասիրությունը կապում է ֆերմայի արտադրողականությունը վերամշակման, ֆինանսների ու սննդի անվտանգության հետ, իսկ համայնքային ծրագրի գնահատումը ստուգում է արոտների ու անասնաբուծության աջակցությունը ընտրված համայնքներում։ Ընդհանուր դասը արտադրությունը, անասնաբուժությունը, համատեղ ռեսուրսների կառավարումն ու շուկան համադրելու անհրաժեշտությունն է։ Վերամշակողը չի կարող պահպանել արտահանումը, եթե մատակարարումը անկայուն է, իսկ ֆերմերը՝ բարելավումներ ֆինանսավորել առանց վստահելի գնորդի։ Ռուսական շուկայի վերջին ցնցումը համակարգումը հատկապես կարևոր է դարձնում։ Գյուղական ճանապարհները, ոռոգումն ու տեղական ծառայությունները կարող են բարելավել արտադրական միջավայրը, բայց արդյունքը կախված է պահպանումից ու առևտրային կազմակերպումից։ Հնարավորությունը մի քանի շուկաներով ավելի հուսալի ու բարձրարժեք սննդային շղթան է, այլ ոչ ենթադրությունը, թե մշակվող կամ ջերմոցային տարածքի ընդլայնումն ինքնին կայուն եկամուտ է երաշխավորում։ [236][154][169][170][54][5]
Ռուսական պահանջարկի կամ շուկայի հասանելիության ցնցումը կարող է միաժամանակ վնասել զբոսաշրջությանը, փոխանցումներին ու սննդի արտահանողներին։ [5]
Կապիտալ ծախսերի ուշացումներն ու աշխատանքի ցածր որակը կարող են արագ աճը չվերածել ընտանիքների լայն բարելավման։ [5][7]
Արագ մաքսային ձևակերպումն ու մրցունակ բաշխումը կարող են փոքր հայկական ընկերությունների համար նվազեցնել գնորդներին հասնելու ծախսը։ [1][26]
Թվային փորձը, մատակարարների բարելավումն ու գյուղական վերամշակումը կապել՝ արագ աճող սահմանափակ ոլորտներից դուրս արտադրողական աշխատանք ստեղծելու համար։ [152][154][7]
Այս սցենարները ցույց են տալիս, թե փաստագրված գործոններն ինչպես կարող են ազդել Հայաստանի վրա։ Դրանք պայմանական վերլուծական տարբերակներ են, ոչ թե կանխատեսումներ կամ հավանականության գնահատականներ։
Եթե մաքսային բարելավումները, մրցակցային բարեփոխումն ու հմտությունների ներդրումները մատակարարներին հասցնեն նոր շուկաներ, աճը կլինի պակաս կենտրոնացված ու կաջակցի ֆորմալ աշխատանքին։ Սա կանխատեսում չէ։ [1][26][7]
Եթե փոխանցումները, զբոսաշրջությունն ու վերաարտահանումը թուլանան նախքան արտադրողականության տարածումը, սպառումը, շինարարությունն ու հարկային մուտքերը կդանդաղեն միասին։ Սա պայմանական վերլուծություն է, ոչ կանխատեսում։ [5][45][206]
Սրանք տվյալների վրա հիմնված վերլուծական առաջարկություններ են, ոչ թե ընդունված պետական որոշումներ կամ նշված կառույցների հանձնառություններ։ Ստորև ներկայացված ժամկետներն ու չափանիշները իրականացման առաջարկվող ստուգման միջոցներ են։
Սկսել սննդի կամ այգեգործական արտահանողների փոքր կամավոր խմբի ժամանակավոր ծառայության փորձարկում։
Սկսել սննդի կամ այգեգործական արտահանողների փոքր կամավոր խմբի ժամանակավոր ծառայության փորձարկում։ Յուրաքանչյուրի իրական պատվերը քարտեզագրել հավաստագրումից մինչև մաքսային ձևակերպում ու առաքում, ապա գործող ծառայություններով լուծել փաստաթղթերի, լաբորատոր ամրագրման ու լոգիստիկ ընդհանուր խնդիրները։ Պահանջել գնորդ և ընկերության աշխատաժամանակ։
Մինչ հաջորդ կապիտալ հատկացումը վերանայել ծրագրում արդեն եղած խոշոր ուշացումները։
Մինչ հաջորդ կապիտալ հատկացումը վերանայել ծրագրում արդեն եղած խոշոր ուշացումները։ Նախագիծ, հող կամ գնումների պատրաստվածություն չունեցողներն առանձնացնել լուծելի կատարման խնդիրներից։ Սովորական բյուջետային ընթացակարգով վերափուլավորել անպատրաստ պարտավորությունները, իսկ պատրաստ խոչընդոտներին տալ ժամկետային ծրագիր՝ պահպանման միջոցներով։
Գործող մրցակցային լիազորություններով մեկ փաստագրված մեծածախ կամ մանրածախ հատվածում ուսումնասիրել վճարման ուշացումն ու մատակարարներին դուրս մղող պայմանները։
Գործող մրցակցային լիազորություններով մեկ փաստագրված մեծածախ կամ մանրածախ հատվածում ուսումնասիրել վճարման ուշացումն ու մատակարարներին դուրս մղող պայմանները։ Ընդունել գաղտնի բողոքներ, հրապարակել անանուն արդյունքներ և միջոց կիրառել միայն ապացույցով ու օրենքով։ Լրացնել կամավոր օրինակելի պարզ պայմաններով։
Հաստատված պատվերներով մարզային գործատուներին հրավիրել քոլեջների հետ ներկայացնելու կարճ ուսուցման ու գործընթացի բարելավման փաթեթներ։
Հաստատված պատվերներով մարզային գործատուներին հրավիրել քոլեջների հետ ներկայացնելու կարճ ուսուցման ու գործընթացի բարելավման փաթեթներ։ Աջակցել փոխանցելի հմտություններին ու ընդհանուր ուսումնական սարքերին, իսկ ընկերություններից պահանջել ղեկավար, վճարովի պրակտիկա և իրական արտադրական խնդիր։ Սկսել գործող քոլեջից, ոչ նոր կենտրոնից։
Հաշվարկում ներառված են առանձին փաստաթղթեր, որոնց բովանդակությունը ստացվել և ստուգվել է տվյալ թեմային համապատասխանության տեսանկյունից։ Թարգմանությունները, կրկնվող հղումներն ու ընդհանուր գլխավոր էջերը բացառված են։ Փաստաթուղթը կարող է օգտագործվել մեկից ավելի թեմայում, եթե բովանդակությունը վերաբերում է դրանցից յուրաքանչյուրին։ Պատմական փաստաթղթերը պահպանում են իրենց ամսաթվերը և չեն հաստատում, որ նախագիծը կամ քաղաքականությունն այսօր անփոփոխ է։
Զտիչներն օգտագործում են գրադարանում նշված աղբյուրի ամսաթիվը։ Ցուցանիշների ժամանակաշրջանները ներկայացված են առանձին։
Ոլորտների աճի տեմպերը նույն կիսամյակում։
Սրանք ոլորտների աճի տեմպերն են, ոչ ՀՆԱ-ի աճին դրանց ներդրումը։ Բացասական արժեքները ցույց են տալիս անկում․ տեմպերը չպետք է գումարել։
| Դիտարկում | Արժեք · %՝ նախորդ տարվա նույն շրջանի նկատմամբ | Տվյալների ժամանակաշրջան | Կարգավիճակ | Աղբյուրներ |
|---|---|---|---|---|
| Գյուղատնտեսություն | -11 | 2026 թ. առաջին կիսամյակ | Հրապարակված արդյունք | |
| Ֆինանսներ և ապահովագրություն | 8.9 | 2026 թ. առաջին կիսամյակ | Հրապարակված արդյունք | |
| Տեղեկատվություն և կապ | 11.5 | 2026 թ. առաջին կիսամյակ | Հրապարակված արդյունք | |
| Տրանսպորտ | 17.5 | 2026 թ. առաջին կիսամյակ | Հրապարակված արդյունք | |
| Հանքագործություն | 27.7 | 2026 թ. առաջին կիսամյակ | Հրապարակված արդյունք | |
| Շինարարություն | 20.2 | 2026 թ. առաջին կիսամյակ | Հրապարակված արդյունք |
WDI-ի 2025 թվականի ընդհանուր շրջանակը տարանջատում է արտադրանքի, զբաղվածության և ծախսերի կառուցվածքը։ Ազգային հաշիվների հրապարակված բաժիններն ու ԱՄԿ-ի մոդելային զբաղվածության բաժինները տարբեր հարցերի են պատասխանում և ներկայացված են առանձին։
Փոքր էկրանին երեք երկրները համեմատելու համար աղյուսակը շարժեք հորիզոնական։
| Ցուցանիշ | 🇦🇲 Հայաստան | 🇦🇿 Ադրբեջան | 🇬🇪 Վրաստան |
|---|---|---|---|
| Գյուղատնտեսության, անտառային տնտեսության և ձկնորսության ավելացված արժեքՀՆԱ-ի %Նույն ժամանակաշրջան և սահմանում | 7.9 ՀՆԱ-ի %2025Հրապարակված արդյունքԱղբյուր | 5.9 ՀՆԱ-ի %2025Հրապարակված արդյունքԱղբյուր | 5.2 ՀՆԱ-ի %2025Հրապարակված արդյունքԱղբյուր |
| Արդյունաբերության (ներառյալ շինարարությունը) ավելացված արժեքՀՆԱ-ի %Նույն ժամանակաշրջան և սահմանում | 23.1 ՀՆԱ-ի %2025Հրապարակված արդյունքԱղբյուր | 39.5 ՀՆԱ-ի %2025Հրապարակված արդյունքԱղբյուր | 18.6 ՀՆԱ-ի %2025Հրապարակված արդյունքԱղբյուր |
| Մշակող արդյունաբերության ավելացված արժեքՀՆԱ-ի %Նույն ժամանակաշրջան և սահմանում | 11.0 ՀՆԱ-ի %2025Հրապարակված արդյունքԱղբյուր | 6.0 ՀՆԱ-ի %2025Հրապարակված արդյունքԱղբյուր | 8.0 ՀՆԱ-ի %2025Հրապարակված արդյունքԱղբյուր |
| Ծառայությունների ավելացված արժեքՀՆԱ-ի %Նույն ժամանակաշրջան և սահմանում | 61.3 ՀՆԱ-ի %2025Հրապարակված արդյունքԱղբյուր | 45.3 ՀՆԱ-ի %2025Հրապարակված արդյունքԱղբյուր | 63.9 ՀՆԱ-ի %2025Հրապարակված արդյունքԱղբյուր |
| Զբաղվածությունը գյուղատնտեսությունումզբաղվածների ընդհանուր թվի %Կարդալ նշված վերապահումներով | 27.0 զբաղվածների ընդհանուր թվի %2025ԳնահատականԱղբյուր 1Աղբյուր 2 | 34.2 զբաղվածների ընդհանուր թվի %2025ԳնահատականԱղբյուր 1Աղբյուր 2 | 34.0 զբաղվածների ընդհանուր թվի %2025ԳնահատականԱղբյուր 1Աղբյուր 2Աղբյուր 3 |
| Կապիտալի համախառն կուտակումՀՆԱ-ի %Նույն ժամանակաշրջան և սահմանում | 24.2 ՀՆԱ-ի %2025Հրապարակված արդյունքԱղբյուր | 18.9 ՀՆԱ-ի %2025Հրապարակված արդյունքԱղբյուր | 21.3 ՀՆԱ-ի %2025Հրապարակված արդյունքԱղբյուր |
Ոլորտի ավելացված արժեքի մասնաբաժինը ՀՆԱ-ում․ կառուցվածքի չափում է, ոչ ոլորտի աճի տեմպ։ Երեք երկրում նույն WDI ցուցանիշը, դիտարկման ընդհանուր տարին ու հայտարարը։ Ազգային վերանայումները հնարավոր են։
Համեմատել ոլորտային կառուցվածքը, ոչ գյուղատնտեսության աճը կամ աշխատողի տեղափոխման վերադարձը։ Կոնկրետ միջամտությանը պետք են արտադրանքի, հողի, ջրի ու գնորդի տվյալներ։
Ներառում է հանքարդյունաբերությունը, մշակող արդյունաբերությունը, շինարարությունն ու կոմունալ ոլորտները․ մշակողը ենթաբաժին է, ոչ գումարվող առանձին խումբ։ Երեք երկրում նույն WDI ցուցանիշը, դիտարկման ընդհանուր տարին ու հայտարարը։ Ազգային վերանայումները հնարավոր են։
Ադրբեջանի մեծ արդյունաբերական բաժինը բոլոր մշակող ճյուղերի առավելություն չէ․ ներառում է հանքարդյունաբերություն, շինարարություն և կոմունալ ոլորտներ։
Մշակող արդյունաբերության ավելացված արժեքը՝ բաժանած ՀՆԱ-ին․ հանքարդյունաբերությունը չի ներառում և արդյունաբերության ընդհանուր ցուցանիշի մաս է։ Երեք երկրում նույն WDI ցուցանիշը, դիտարկման ընդհանուր տարին ու հայտարարը։ Ազգային վերանայումները հնարավոր են։
Մշակողի նեղ չափումը տարանջատում է վերամշակումը ռեսուրսային կամ շինարարական արդյունաբերական ընդհանուր թվից․ այն վերջնական գնով մրցունակություն չի չափում։
Ծառայությունների ավելացված արժեքը՝ բաժանած ՀՆԱ-ին։ Խոշոր ոլորտների բաժինները պարտադիր չեն գումարվում 100-ի՝ հարկերի և հաշվապահական ճշգրտումների պատճառով։ Երեք երկրում նույն WDI ցուցանիշը, դիտարկման ընդհանուր տարին ու հայտարարը։ Ազգային վերանայումները հնարավոր են։
Ծառայակենտրոն արտադրանքը կարող է աջակցել տարածաշրջանային կապերին, բայց ընդհանուր թիվը գնորդ չի նույնականացնում և չի տարանջատում զբոսաշրջությունը, ֆինանսները, տրանսպորտն ու թվային աշխատանքը։
Գյուղատնտեսության մասնաբաժինը ընդհանուր զբաղվածության մեջ՝ ԱՄԿ-ի մոդելային գնահատմամբ․ ազգային հետազոտության հաշվարկ կամ աշխատաժամերի չափում չէ։ Նույն WDI մոդելային շարքն ու տարին են, բայց ազգային հետազոտության հետ փոխարինելի չեն։ ԱՄԿ-ն կարող է պահել հին սահմանումները՝ խզումից խուսափելու համար, Վրաստանն ազգային չափորոշիչները փոխել է 2020-ին։ Մոդելների ու հետազոտությունների բացերի ամբողջական երկրային համադրում այստեղ չկա։
Ընդհանուր մոդելը կառուցվածքային համեմատություն է․ հայկական ուսուցումն ու ծառայությունը պահանջում են տեղական պահանջարկ, ոչ ավելացված արժեք/զբաղվածություն բաժինների հարաբերությամբ աշխատավարձի դասակարգում։
Ներառում է հիմնական կապիտալը, պաշարներն ու արժեքավոր իրերը։ Ավելի լայն է հիմնական ներդրումից, ՕՈՒՆ ներհոսք կամ ներդրման արդյունավետության ապացույց չէ։ Երեք երկրում նույն WDI ցուցանիշը, դիտարկման ընդհանուր տարին ու հայտարարը։ Ազգային վերանայումները հնարավոր են։
Մեծ հարաբերակցությունը հանրային ծրագրի բարձր արտադրողականության ապացույց չէ։ Գնահատել պատրաստվածությունը, պաշարները, ընթացիկ ծախսերն ու փաստացի ծառայությունը։
WDI-ի թողարկումը 2026 թ. հոկտեմբերի 8-ի է։ Մշակող արդյունաբերությունն արդեն ներառված է արդյունաբերության մեջ, իսկ ավելացված արժեքի բաժինները պարտադիր չեն գումարվում 100-ի։ Զբաղվածության բաժանումը մոդելային է և չի փոխարինում ազգային աշխատուժի հետազոտությանը։ Առանց համատեղելի գների, ժամերի ու ընդգրկման՝ արտադրանքի բաժինը զբաղվածության բաժնի վրա բաժանելը երկրների արտադրողականության կամ աշխատավարձի դասակարգում չի տալիս։
Բոլոր թվերը կլորացված են մեկ տասնորդականի․ սկզբնական ճշգրտությունն ու մետատվյալները պահպանված են նշումներում։ Աղբյուրների թիվը անկախ հաստատում չի նշանակում։
Մի քանի երկրներ կամ ցուցանիշներ կարող են հիմնվել նույն տվյալների հրապարակման վրա։ Հղումների բազմությունը չի նշանակում անկախ հաստատումներ։
Այս թվագրված գրառումները պահպանում են նախորդ հետազոտական թողարկումը։ Հետագա աղբյուրային հրապարակումներն ու վիճակագրական վերանայումներն արտացոլված են վերևի մանրամասն վերլուծության մեջ։
Տվյալների ժամանակաշրջան: 2024
Կառավարությունը, հղում անելով Արմստատին, հայտնել է 2024-ի իրական ՀՆԱ-ի 5.9% աճի մասին։ Սա տարեկան պատմական արդյունք է, ոչ ընթացիկ կանխատեսում։
Տվյալների ժամանակաշրջան: 2024․ գնահատականը հրապարակվել է 2025-ի ապրիլին
Համաշխարհային բանկը հայտնել է ապրանքների արտահանման անվանական 53.1% և ներմուծման 33.7% աճի մասին։ Թանկարժեք մետաղների ու քարերի վերաարտահանման աճը թուլացել է 2024-ի երկրորդ կեսին։
Սա ընտրված սկզբնական հավաքածու է, ոչ թե երկրի սպառիչ շտեմարան կամ ուղիղ լրահոս։ Յուրաքանչյուր գրառում նշում է տվյալների ժամանակաշրջանը և հղվում սկզբնաղբյուրներին։ «Հայտարարված» կարգավիճակը չի նշանակում ֆինանսավորված, վավերացված կամ գործող. տարբերությունները նշված են տեքստում։ Հայաստանի համար նշանակության բաժինը խմբագրական վերլուծություն է, ոչ թե աղբյուրից մեջբերում։ Մարդահամարի արդյունքները, բնակչության գնահատականները և կանխատեսումները փոխարինելի չեն։ Աղբյուրի ստուգման ամսաթիվը չի փոխում տվյալների ժամանակաշրջանը։