«Հայկի նետ» Հայկական ռազմավարական կենտրոն
Հայաստանի վերջին ստացված գնահատականով՝ մշտական բնակչությունը 2026-ի հուլիսին հասել է 3.104 միլիոնի, մինչդեռ տարիքը, միգրացիան և տարածքային կենտրոնացումը տարբեր խնդիրներ են ստեղծում։
Հայաստանի վերջին ստացված գնահատականով՝ մշտական բնակչությունը 2026-ի հուլիսին հասել է 3.104 միլիոնի, մինչդեռ տարիքը, միգրացիան և տարածքային կենտրոնացումը տարբեր խնդիրներ են ստեղծում։ Բնակչության հաշվառումը կապվում է ընտանիքների ապահովության, ինտեգրման ու մարդկային կապիտալի հետ։
Ստորև բերվածը WDI/ՄԱԿ-ի ժողովրդագրական գնահատումներ և ԱՄԿ-ի աշխատուժի մոդելային շարքեր են, ոչ ազգային մարդահամար կամ միավորված բնակչության թիվ։ Ընդհանուր տարվա համեմատությունը պահպանում է աշխատուժի մասնակցության, զբաղվածության և տարիքային կառուցվածքի տարբերությունը։
| Ցուցանիշ | Արժեք և հաշվառման ժամանակաշրջան |
|---|---|
| Կանանց աշխատուժի մասնակցությունը՝ 15+ տարիքԱՄԿ-ի մոդելով զբաղված և գործազուրկ կանանց գումարը՝ բաժանած 15+ տարեկան կանանց բնակչությանը։ Մասնակցությունը զբաղվածություն չէ։ | 51.1 15+ տարեկան կանանց բնակչության %2025Գնահատական[203][212] |
| Տղամարդկանց աշխատուժի մասնակցությունը՝ 15+ տարիքԱՄԿ-ի մոդելով զբաղված և գործազուրկ տղամարդկանց գումարը՝ բաժանած 15+ տարեկան տղամարդկանց բնակչությանը․ նույն տարիքային շեմը, ինչ կանանց շարքում։ | 69.5 15+ տարեկան տղամարդկանց բնակչության %2025Գնահատական[204][212] |
| Կանանց զբաղվածություն/բնակչություն հարաբերակցությունը՝ 15+ԱՄԿ-ի մոդելով զբաղված կանայք՝ բաժանած բոլոր 15+ տարեկան կանանց․ համարիչում գործազուրկ աշխատանք փնտրողներ չկան։ | 44.0 15+ տարեկան կանանց բնակչության %2025Գնահատական[205][212] |
| Տղամարդկանց զբաղվածություն/բնակչություն հարաբերակցությունը՝ 15+ԱՄԿ-ի մոդելով զբաղված տղամարդիկ՝ բաժանած բոլոր 15+ տարեկան տղամարդկանց․ 15–64 աշխատունակ տարիքի բնակչության զբաղվածության բաժինը չէ։ | 61.1 15+ տարեկան տղամարդկանց բնակչության %2025Գնահատական[206][212] |
| Քաղաքային բնակչության բաժինՄԱԿ-ի հարթեցված շարք՝ յուրաքանչյուր երկրի քաղաքային սահմանմամբ․ քաղաքային սահմաններն ու դասակարգումները նույնական չեն։ | 65.9 ընդհանուր բնակչության %2025Գնահատական[207] |
| Տարիքային կախվածության ընդհանուր հարաբերակցությունՄինչև 15 և 65+ բնակչության գումարը՝ բաժանած 15–64 բնակչությանը։ Տարիքը չի նույնականացնում իրական վաստակողներին, խնամողներին կամ ֆինանսական կախվածությունը։ | 50.2 մարդ՝ 15–64 տարեկան 100 մարդու հաշվով2025Գնահատական[208] |
| Ավագ տարիքային կախվածության հարաբերակցությունWDI/ՄԱԿ շարքի 65+ բնակչությունը՝ 15–64 տարեկան 100 մարդու հաշվով․ կենսաթոշակառու/աշխատող հարաբերակցություն չէ։ | 21.7 մարդ՝ 15–64 տարեկան 100 մարդու հաշվով2025Գնահատական[209] |
| Մանկական տարիքային կախվածության հարաբերակցությունՄինչև 15 բնակչությունը՝ 15–64 տարեկան 100 մարդու հաշվով․ նկարագրում է տարիքային կառուցվածքը, ոչ խնամքի ու կրթության գինը կամ որակը։ | 28.5 մարդ՝ 15–64 տարեկան 100 մարդու հաշվով2025Գնահատական[210] |
| Կյանքի սպասվող տևողությունը ծննդյան պահինԺամանակաշրջանային ցուցանիշ․ սպասվող տարիները, եթե տվյալ տարվա մահացության պատկերը պահպանվեր․ ծնված սերնդի դիտարկված կյանքը չէ։ | 78.3 տարի2024Գնահատական[211] |
Հայաստանի կանանց մոդելային մասնակցությունը 2025-ին 51.1% է՝ տղամարդկանց 69.5%-ի դիմաց․ նույն տարիքային շարքերի հաշվարկային բացը 18.5 տոկոսային կետ է։ Զբաղվածության հարաբերակցություններն ավելի ցածր են, քանի որ մասնակցությունը ներառում է գործազուրկ աշխատանք փնտրողներին։ Սա հուշում է ուսումնասիրել աշխատանքի խոչընդոտները, բայց չի ապացուցում, որ ամբողջ բացը խնամքով է պայմանավորված կամ բոլոր չմասնակցողներն աշխատանք են ուզում։ Ծրագրերը պետք է ստուգեն կամավոր պահանջարկը, ժամերը, հմտություններն ու տեղական թափուր տեղերը․ ազգային մոդելային միջինը ընտանիքի գնահատում չէ։ [203][204][205][206]
Կախվածության հարաբերակցությունները երեխաներին և ավագ բնակիչներին տարանջատում են՝ բոլոր ոչ աշխատանքային տարիքը մեկ քաղաքական թիրախում չմիավորելով։ Հայաստանի համար կազմը կարևոր է դպրոցների, առաջնային խնամքի, տրանսպորտի ու խնամողների համար, բայց հայտարարում բոլոր 15–64 տարեկաններն են՝ ներառյալ չաշխատողները։ Քաղաքայնացումն ու կյանքի տևողությունը համատեքստ են, ոչ ծառայության կարողության կամ կարիքի քարտեզ։ Միջազգային գնահատումները պետք է զուգահեռ ներկայացվեն Արմստատի առանձին թվագրված մշտական բնակչության ու մարդահամարի շարքերին։ Դրանցով չի կարելի մեխանիկորեն փոխել տեղական բաշխումը կամ խոստանալ ծնելիության, միգրացիայի կամ աշխատուժի արդյունք։ [209][210][208][207][211]
Աշխատուժի տողերը ԱՄԿ-ի 15+ տարիքային մոդելային գնահատումներ են, իսկ տարիքային կախվածության հայտարարում 15–64 տարեկաններն են։ ՄԱԿ-ի գնահատումները և մարդահամարով վերանայված ազգային շարքերը կարող են տարբերվել և չպետք է միացվեն։ Քաղաքային սահմանումները ազգային են։ Կյանքի տևողության ընդհանուր դիտարկումը 2024-ի է, մյուս տողերը՝ 2025-ի․ դա անհատի կյանքի կանխատեսում չէ։ ԱՄԿ-ի մոդելները համադրում են հրապարակված և լրացված դիտարկումներ և կարող են պահել զբաղվածության հին սահմանումը, երբ նոր չափորոշիչը խզում կստեղծի։ Այստեղ մոդելն ու ազգային հետազոտությունը ամբողջությամբ չեն համադրվել․ աշխատուժի համեմատությունը վերապահումով է, ոչ աշխատանքի շուկաների արդյունքի դասակարգում։ [203][208][207][211][212]
Ժողովրդագրական ամենաանհետաձգելի որոշումն այն է, թե արդյոք պետական աջակցությունը թույլ է տալիս կազմակերպել գործունակ առօրյա ընտանիքի ազատ ընտրած վայրում։
Ժողովրդագրական ամենաանհետաձգելի որոշումն այն է, թե արդյոք պետական աջակցությունը թույլ է տալիս կազմակերպել գործունակ առօրյա ընտանիքի ազատ ընտրած վայրում։ Բնակարանը, աշխատանքը, խնամքն ու տրանսպորտը տարբեր ծառայություններ են, բայց ընտանիքի համար կազմում են մեկ բյուջե և ժամանակացույց։ Առանց դրանց կապը հաշվի առնելու բնակեցումը կարող է որակավորված մեծահասակին զրկել աշխատելու հնարավորությունից, իսկ երեխային կամ տարեց հարազատին հեռացնել աջակցությունից։ Բնակարանային ծրագրի իրականացման ու շահակիցների փաստաթղթերը և միգրացիոն տվյալները հիմնավորում են այս շղթայի ուսումնասիրությունը, բայց չեն ապացուցում առաջարկվող փաթեթի բնակչություն պահպանելու ազդեցությունը։ Նպատակը կայուն բարեկեցությունն ու մասնակցությունն է, ոչ խոստացված ծնելիություն կամ տեղաշարժի սահմանափակում։ [7][30][35][17][69]
Սկսել ծառայությունների հասանելիության կարճ կամավոր գնահատումից, քանի որ բնակարանի ընտրությունը տարիներով կարող է որոշել աշխատանքի հասնելու, խնամքի և զբաղվածության ծախսերը։ Նախնական տեղեկատվությունն ու ուղղորդումը պակաս անշրջելի քայլ են, քան անհարմար բնակեցման հետագա ուղղումը։ Գնահատումը պահել համաչափ․ աջակցությունը շարունակել կարիքների ուղղորդման ընթացքում՝ առանց լրացուցիչ իրավունքի ստուգման կամ պարտադիր տեղափոխման։ [7][35][30]
Առաջարկվող ժամկետները հաշվարկվում են հաստատումից սկսած։ Հետագա փուլերը կախված են ստորև նշված պայմաններից․ դրանք վերլուծական ընտրություններ են, ոչ թե ընդունված վերջնաժամկետներ կամ ֆինանսավորման հանձնառություններ։
Առաջարկվող առաջին 90 օրում գործող սոցիալական ծառայությունների և ցանկացող ընտանիքների հետ համաձայնեցնել հասանելիության նվազագույն ստուգաթերթը։ Համապատասխան վայրերում ստուգել իրական աշխատանքային ժամերը, տրանսպորտն ու ուղղորդման կարողությունը, այլընտրանքները բացատրել պարզ լեզվով։ Գրանցել միայն օգնության համար անհրաժեշտ տեղեկությունը և ապահովել սխալ ուղղորդումը շտկելու ուղի։ [35][47][7]
3–12 ամսում փաստագրված բացերով ընտրել մանկապարտեզի ժամերի հարմարեցման և մասնագիտական գնահատմամբ տարեցների արտագնա աջակցության միջև։ Տեղերի ավելացումից առաջ ապահովել անձնակազմն ու շարունակականությունը։ Սկզբնական վիճակի համեմատ գնահատել կամավոր օգտագործումը, վճարովի աշխատանքին հասանելիությունը, խնամքի որակն ու չբավարարված կարիքը՝ կարճաժամկետ ծնունդները հաջողության չափանիշ չդարձնելով։ [69][73][9][91]
12 ամսից հետո ընդլայնել հուսալի ծառայողական արդյունք և ապահովվող անձնակազմ ունեցող միջոցները։ Գործատուների փաստագրված թափուր տեղերի դեպքում ավելացնել որակավորումից վճարովի աշխատանքի անցման աջակցությունը՝ պահպանելով արտոնագրումն ու սովորական աշխատանքային պաշտպանությունը։ Պահանջարկի փոփոխությամբ վերանայել աշխարհագրությունը․ մասնակցությունը մնում է կամավոր, իսկ հիմնական աջակցությունը կախված չէ որոշակի աշխատանք, խնամք կամ բնակավայր ընդունելուց։ [17][11][69]
Սակավ ռեսուրսը հաճախ շենքը չէ, այլ ծառայության ընթացիկ կարողությունը՝ պատրաստված խնամողը, առաջնային բուժօգնության ժամանակը, անվտանգ ժամերը և կառույցների միջև ապահովվող կապը։ Կապիտալ աջակցությունն ինքնին դրանք չի ստեղծում։ Համայնքները պետք է նշեն պահպանվող ընթացիկ պարտավորությունները՝ ծառայությունն ընդլայնելուց առաջ։ Կարիքի վրա հիմնված ընդհանուր ուղին նաև մեղմում է դժգոհությունը, երբ նոր և վաղեմի բնակիչները բախվում են նույն բացերին․ հասանելիությունը չպետք է կախված լինի ծագումից կամ քաղաքական հավատարմությունից։ [73][75][35][69]
Եթե մասնագիտական գնահատմամբ կա առողջությանը կամ ինքնուրույն կյանքին սպառնացող սուր խնամքի բաց, առաջնային բուժօգնության արտագնա աջակցությունը պետք է նախորդի բնակարանային ծառայությունների վերափոխմանը։ Դա կարիքով հիմնավորված բացառություն է, ոչ տարիքային քվոտա։ Բավարար խնամք, բայց փաստագրված անհարմար մանկապարտեզային ժամեր ունեցող համայնքը կարող է սկսել դրանցից։ Առաջնահերթությունը պետք է հետևի կարիքի ծանրությանն ու ուղղելիությանը՝ տեղական տվյալներով, ոչ համապետական ժողովրդագրական թիրախով։ [73][9][69]
Տարեց բնակչության մեծացումը Հայաստանի վրա ազդում է խնամքի ժամանակով ևս, ոչ միայն կենսաթոշակներով։ Համադրելի տարիքային շարքը ցույց է տալիս, որ ընդհանուր աճը կարող է համատեղվել աշխատունակ տարիքի բաժնի ճնշման հետ։ Եթե ընտանիքները ծառայության պակասը լրացնում են չվճարվող խնամքով, որոշ աշխատունակ մեծահասակներ կրճատում են վճարովի աշխատանքը՝ ուժեղացնելով բեռը։ Տարեցները տարբեր են առողջությամբ, եկամտով ու մասնակցության կարողությամբ․ միայն տարիքը վատ բաշխման կանոն է։ Հետևությունն է աջակցել ինքնուրույնությանը և հասանելի առաջնային օգնությանը՝ խնամողներին թույլ տալով տնտեսական ակտիվություն։ Սա կարող է ուժեղացնել իրական աշխատուժը՝ առանց կենսաթոշակային սահմանումը փոխելու կամ բոլոր տարեցներին նույն կախյալ խումբ համարելու։ [198][199][73][69]
Ժողովրդագրական ռազմավարության մարդկային կապիտալի ու անհատի ընտրության շեշտադրումն ավելի օգտակար հիմք է, քան որոշակի ծնունդների թիվ ապահովելու խոստումը։ Պտղաբերության վրա միասին ազդում են եկամտային ապահովությունը, խնամքը, առողջությունն ու սպասումները․ մեկ վճարումը չի կարելի դրանց կայուն փոփոխություն համարել։ Հայաստանի համար հուսալի մանկախնամքն ու արժանապատիվ աշխատանքը կարևոր են և՛ արդեն երեխաներ ունեցողներին, և՛ ծնողություն մտածողներին։ Ծառայության բարելավումը բարեկեցության արժեք ունի նաև առանց պտղաբերության աճի։ Գնահատումը պետք է ճանաչի ընտանիքի ընտրությունը, երեխայի բարեկեցությունն ու պարտականությունները համատեղելու կարողությունը՝ ամեն միջամտություն միայն հետագա ծնունդներով չդատելով։ [69][200][91][64]
Նոր բնակիչները բերում են հմտություններ, պահանջարկ ու կապեր, բայց օգուտը կախված է գործածելի կյանք կառուցելու հնարավորությունից։ Միգրացիոն հետազոտության կրթության ու զբաղվածության տարբերությունը ցույց է տալիս որակավորումների հաշվարկի անբավարարությունը։ Աշխատանքից հեռու բնակարանը, թույլ տրանսպորտը, որակավորման ուշ ճանաչումը կամ մանկախնամքի բացը կարող են հաստատումը դարձնել շարունակվող անապահովություն։ Բնակարանային ու սոցիալական ծրագրերը, հետևաբար, փոխկապված են աշխատանքի քաղաքականությանը։ Կայուն բնակությունը պետք է գնահատել աշխատանքի ու ծառայությունների կամավոր հասանելիությամբ, ոչ տեղաշարժը սահմանափակելով կամ անհարմար վայր ընդունելու ճնշմամբ։ Հաջող ինտեգրումը պետք է նաև բարելավի գործող բնակիչների տեղական կարողությունները՝ մեղմելով սակավ ծառայությունների մրցակցությունը։ [17][30][7][35]
Երևանի կենտրոնացումն ու պահպանվող գյուղական բնակչությունը տարբեր ծառայողական խնդիրներ են ստեղծում։ Խիտ թաղամասերը կարող են ունենալ գերբեռնվածություն ու թանկ բնակարան, փոքր բնակավայրերը՝ մասնագիտացված կադրի կամ հաճախակի տրանսպորտի պակաս։ Հավասար վերաբերմունքը ամենուր նույն շենքը չէ, այլ համարժեք կարևոր ծառայության իրատեսական ուղին։ Հայաստանը կարող է համադրել տեղական ծառայությունը, արտագնա սպասարկումն ու տրանսպորտը, բայց այլընտրանքի գործելուց առաջ տեղական ծառայությունը փակելը կարող է ուժեղացնել արտագաղթը։ Ժողովրդագրական ընտրությունը մարզերում կենսունակ կյանք պահպանելն է՝ պահանջարկին հարմարվելով, ոչ բոլոր ժառանգված հաստատություններն անփոփոխ պահելը կամ մարդկանց հակառակ նախընտրությանը տեղափոխելը։ [14][51][90][73]
Արմստատի տեղեկագրով՝ 2026-ի հուլիսի 1-ին մշտական բնակչությունը 3,103,900 էր՝ հունվարի 1-ի 3,096,900-ի դիմաց։ Դրանք 2022-ի մարդահամարի հիմքով ընթացիկ հաշվառման գնահատականներ են, ոչ նոր մարդահամար։ 7,000 տարբերությունը կես տարվա փոփոխություն է, ոչ տարեկան աճի ցուցանիշ։ [14][16]
2025-ի ժողովրդագրական ժողովածուն տարեսկզբի համար նշում է 3,076,200 բնակիչ և բացատրում, թե ծնունդները, մահերն ու միգրացիան ինչպես են թարմացնում մարդահամարի հիմքը։ Ընդհանուր թվի աճն ինքնին չի ապացուցում ծնելիության բարձրացում կամ արտագաղթի դադար։ [51][50]
Հայաստանի համար ռազմավարական հարցը բնակչության փոփոխության կազմն ու կայունությունն է։ Եռամսյակային տեղեկագրերն ու հին ժողովածուները տալիս են ստուգելի շարք, իսկ մարդահամարի հիմքով վերանայումները թույլ չեն տալիս մեխանիկորեն շարունակել հնացած գնահատականները։ Հարևանների հետ համեմատելիս պետք է պահպանել ամսաթվերի, ընդգրկման ու սահմանումների տարբերությունները։ [81][48][49]
2022-ի մարդահամարը համադրել է բնակչության և սահմանային կառավարման ռեգիստրներն ու հասցեների 25% ընտրանքում տնային տնտեսությունների հարցումները։ Այդ բաժինը վերաբերում է ընտրված հասցեներին, ոչ բնակիչների 25%-ին կամ բոլոր տնային տնտեսությունների ամբողջական հարցմանը։ [201][202]
2026-ի հուլիսին Արմստատը Երևանում հաշվում էր 1,149,500 բնակիչ։ Հանրապետությունում քաղաքային բնակչությունը 1,983,600 էր, գյուղականը՝ 1,120,300։ Մայրաքաղաքում կենտրոնացած էր մշտական բնակչության ավելի քան մեկ երրորդը, մինչդեռ գյուղական մեծաթիվ բնակչությունը կախված է ցրված տեղական ծառայություններից ու տրանսպորտային կապերից։ [14][15]
Մարզային բնակչության աղյուսակներն ու Սոցիալական ներդրումների և տեղական զարգացման ծրագրի փաստաթղթերը ներկայացնում են տարածքային պատկերի տարբեր կողմերը։ Առաջինները ցույց են տալիս բնակիչների տեղաբաշխումը, երկրորդները՝ մանկապարտեզների և ջրամատակարարման ներդրումները։ Դրանք փաստագրում են կարիքներն ու արձագանքը, ոչ բոլոր ծառայությունների ներկա բավարար որակը։ [91][90][52]
Վերլուծություն․ կենտրոնացումը կարող է բարելավել խոշոր աշխատաշուկաների, կրթության ու մասնագիտացված բուժօգնության հասանելիությունը՝ միաժամանակ մեծացնելով Երևանի բնակարանային ճնշումը։ Փոքր բնակավայրերի կայունությունը կախված է աշխատատեղերից ու հիմնական ծառայություններից։ Բնակչության պահպանումը կապված է հնարավորությունների և հասանելիության, ոչ միայն վարչական սահմանների կամ շինարարական ծախսերի հետ։ [93][95]
2025-ի ժողովածուն տարեսկզբի քաղաքային ու գյուղական տարիքային կառուցվածքում 63 և բարձր տարիքի մարդկանց բաժինը ներկայացնում է համապատասխանաբար 21.9% և 16.6%։ Սահմանը 63 տարեկանն է․ այս տոկոսները չեն փոխարինում միջազգային՝ 65 և բարձր տարիքային ցուցանիշներին։ [51][87]
Կառավարությունը 2024–2040-ի ժողովրդագրական ռազմավարությունն ընդունել է 2024-ի հոկտեմբերի 17-ին։ ՄԱԲՀ-ն շեշտում է մարդկային կապիտալը, ընտանիքի բարեկեցությունն ու առողջ ծերացումը։ Երկար կյանքն ու ցածր ծնելիությունը փոխում են խնամքի, աշխատանքային պայմանների ու ընտանեկան աջակցության պահանջարկը՝ նույնիսկ ընդհանուր բնակչության աճի դեպքում։ [69][96]
Վերլուծություն․ քաղաքականության ընտրությունը վերաբերում է նաև ընտանեկան կյանքի որակին ու մատչելիությանը։ Երեխայի խնամքը, բնակարանը, վերարտադրողական առողջությունն ու զբաղվածությունը փոխկապակցված են։ Տարեցների բաժինը ենթադրում է շարունակական խնամքի կարիք, որը պետք է համադրել առողջ կյանքի և աշխատունակ ընտանիքների աջակցության կարողության հետ։ [177][103]
2026-ի հունվար–օգոստոսի նախնական գրանցումները ցույց են տալիս 19,865 կենդանի ծնունդ և 16,391 մահ՝ 3,474 բնական հավելաճով։ Ծնունդները նվազել են, իսկ հավելաճն աճել է, քանի որ մահերը նույնպես պակասել են։ Սրանք ութ ամսվա հանրագումարներ են։ [18]
Արմստատի՝ 2026-ին հրապարակված 2024-ի միգրացիոն պատկերը հիմնվում է 2022–2024-ի տեղաշարժերն ընդգրկող տնային տնտեսությունների կշռված հետազոտության վրա։ Նշվում են միգրացիոն տեղաշարժերում ընդգրկված 296,600 անդամ, այդ թվում՝ 89,400 չվերադարձած մեկնած, 46,600 վերադարձած և 160,600 նոր ժամանած։ Դրանք հետազոտական խմբեր են, ոչ տարեկան սահմանահատումների գումար։ [17]
Նույն հետազոտությամբ՝ ներքին տեղաշարժվածները 66,200 էին՝ միգրանտ անդամների 22.3%-ը։ Հետազոտված մշտական բնակչության 8.5%-ը ծնվել էր արտերկրում, իսկ այդ խմբի 52.1%-ը՝ Ղարաբաղում։ Սահմանումները կապում են վերջին տեղահանությունը երկարաժամկետ միգրացիայի հետ՝ արտերկրում ծնված բոլորին վերջին շրջանի փախստական չհամարելով։ [17][53]
Վերլուծություն․ Հայաստանը միաժամանակ բախվում է աշխատանքային արտագնացությանը և նորեկների ինտեգրմանը։ Հմտությունների ճանաչումը, կայուն բնակարանն ու կրթությունը ազդում են հաստատման տևականության վրա։ Ներքին տեղաշարժերն էլ փոխում են մարզային աշխատուժն ու ծառայությունների պահանջարկը, ուստի միայն զուտ միգրացիան բավարար չէ ճնշումների ու հնարավորությունների բաշխումը նկարագրելու համար։ [82][47][85]
Միգրացիան փոխում է նաև ընտանիքների կազմը։ 2024-ի հետազոտությունն առանձնացնում է վերադարձածներին, դեռ բացակայողներին ու նոր ժամանածներին, հետևաբար՝ բնակարանային ու աշխատանքային ծառայությունների տարբեր պահանջները։ Բնակարանային ծրագիրը փաստագրում է արտակարգ աջակցությունից դեպի թիրախավորված օգնություն և երկարաժամկետ բնակարանային հասանելիություն անցումը։ ՄԱԿ ՓԳՀ-ի 2026-ի սեպտեմբերյան հանդիպումը ևս հարցը ներկայացնում է որպես տեղահանված արցախահայերի երկարաժամկետ ինտեգրում։ Ժողովրդագրական հեռանկարի համար կարևոր է, որ օրինական բնակությունը, կայուն ապրուստն ու ծառայությունները հնարավոր դարձնեն մնալը։ Ներգաղթը կարող է ընդլայնել հմտություններն ու պահանջարկը, իսկ աշխատանքային անհաջող ինտեգրումը՝ առաջացնել կախվածություն կամ հետագա տեղափոխություն։ Պատճառական կապը վերաբնակեցման պայմանների և բնակչության աճի կայունության միջև է։ [17][30][7][5][33][35]
Բնակչության 2025-ի հաշվառման միգրացիոն բաղադրիչը ներառում է բնակչության պետական ռեգիստրում գրանցված տեղահանված արցախահայերին։ Հետևաբար այն չի կարող մեկնաբանվել որպես 2025-ին Հայաստան մուտք գործած մարդկանց թիվ։ [26]
2024-ի միգրացիոն հետազոտությամբ՝ արտերկրում ծնվածների բարձրագույն կրթության բաժինը 5.8 տոկոսային կետով բարձր էր, սակայն Հայաստանում ծնվածների զբաղվածության բաժինը գերազանցում էր 14.8 կետով։ Այս հակադրությունը ցույց է տալիս կրթության ու աշխատանքի հասանելիության տարբերությունը․ կրթական աստիճանը միայնակ հաջող ինտեգրում չի ապացուցում։ [17][162]
Կրթության բարելավման ծրագիրն ու 2022-ի լրացուցիչ ֆինանսավորումը վերաբերում են կրթական հնարավորություններին, իսկ սոցիալական պաշտպանության վարչարարության բարեփոխումները՝ աջակցության ու զբաղվածության ծառայությունների կազմակերպմանը։ Ավարտական և ընթացիկ հաշվետվությունները տարբեր փուլեր են․ ֆինանսավորումը կամ շենքը կարող են լինել մինչև որակի ու զբաղվածության բարելավումը։ [89][47][98][86][100]
Վերլուծություն․ ժողովրդագրական դիմակայունությունը կախված է առկա հմտությունները արտադրողական ու ապահով աշխատանքի վերածելուց։ Նորեկների ու վերադարձողների համար լեզուն, որակավորման ճանաչումը, խնամքի պարտականություններն ու տեղական թափուր աշխատատեղերը տարբեր նշանակություն ունեն։ Ներդրումները ժողովրդագրորեն արժեքավոր են, երբ փոխում են մասնակցությունն ու բնակչության պահպանումը։ [10][29][90][91]
2026-ի ապրիլի Մարդկային կապիտալի համառոտագիրը կրթությունից զատ ներառում է առողջությունը, բարձրագույն կրթությունն ու աշխատանքային փորձը։ Հայաստանի HCI+ ցուցիչը 325 առավելագույնից 224 է՝ տարածաշրջանային 240-ի դիմաց։ Սա ապագային ուղղված համակցված ցուցիչ է, ոչ աշխատավարձի կանխատեսում կամ դիտարկված արտադրողականության տոկոս։ Կարևոր է ուսուցումից աշխատանքի շղթան․ կրթական ներդրման արժեքը նվազում է, երբ շրջանավարտը չի կիրառում հմտությունները, իսկ վատ առողջությունը կրճատում է աշխատանքային կյանքը։ Օտարերկրում ծնվածների կրթության ու զբաղվածության տարբերությունը միգրացիոն հետազոտությունում հաստատում է խնդիրը։ Որակավորման ճանաչումը, լեզուն ու տեղեկատվությունը, գործատուի հետ կապն ու խնամքի պարտականությունները այն մեխանիզմներն են, որոնցով ինտեգրումն ու մասնակցությունը կարող են ընդլայնել իրական աշխատուժը՝ չփոխելով տարիքային սահմանումը։ [11][17][89][67]
Հայաստանի ժողովրդագրական պատկերը համատեղում է վերջին բնակչության գնահատականի աճը, տարիքային ճնշումներն ու տեղահանությունից բխող բնակեցումը։ Դրանք կարող են գոյակցել։ Ընտանիքների ապահովությանը պետք են բնակարան, եկամուտ ու հասանելի ծառայություններ․ ժողովրդագրական քաղաքականությունը միայն թիրախային թվով գնահատել հնարավոր չէ։ [14][69][96]
Բնակարանային արձագանքի և հիփոթեքային շուկայի բարելավման ծրագիրը հաստատվել է 2025-ի դեկտեմբերին՝ փախստականների բնակարանային լուծումների հասանելիության համար։ 2026-ի հունիսյան առողջապահական հաշվետվությունը սահմանում է առաջնային բուժօգնության որակի, ծախսերի արդյունավետության ու ֆինանսական խոչընդոտների նվազման նպատակներ։ Դրանք ժողովրդագրական դիմակայունությունը կապում են բնակարանային կայունության և ծառայությունների մատչելիության հետ։ [7][9]
Վերլուծություն․ արդյունավետ ժողովրդագրական ռազմավարությունը մարզային զարգացումը, ընտանեկան աջակցությունն ու ինտեգրումը կապում է պետական ֆինանսական ու վարչական կարողության հետ։ Հայաստանը շահում է, երբ բնակիչները կարող են կրթությունը, աշխատանքն ու խնամքը պլանավորել առանց շարունակական խզումների։ Առաջընթացը երևում է այդ պայմաններում և թափանցիկ վիճակագրության մեջ։ [130][47][85][17][53]
Համաշխարհային բանկից անմիջապես ստացված միջազգային շարքով՝ Հայաստանում 65 և բարձր տարիքի բնակչությունը 2025-ին կազմում է 14.44%՝ 2020-ի 12.34%-ի դիմաց։ Համադրելի 15–64 խումբը 2025-ին 66.57% է՝ 2024-ի 67.06%-ի դիմաց։ Այս տարիքները թույլ են տալիս երկրների համեմատություն․ դրանք զբաղվածների հաշվարկ կամ կենսաթոշակային իրավունքի սահմանում չեն։ Փոփոխությունը կարևոր է, քանի որ տարեցների համեմատ աշխատունակ տարիքի ավելի քիչ մարդիկ կարող են մեծացնել ֆինանսավորման ու խնամքի բեռը՝ նույնիսկ ընդհանուր բնակչության աճի դեպքում։ Նույն բազայում պտղաբերությունը 2024-ին մեկ կնոջ հաշվով 1.7 երեխա է՝ 2023-ի 1.9-ից հետո։ Այն տվյալ շրջանի տարիքային պտղաբերությունն է նկարագրում, ոչ ավարտված ընտանիքի չափը։ Ո՛չ միգրացիայով բնակչության աճը, ո՛չ պտղաբերության ժամանակավոր բարձրացումը միանգամից չեն վերացնում ծերացումը․ նորածիններին տարիներ են պետք աշխատանքի մտնելու համար, իսկ բազմաթիվ տարեցներ ծառայությունների կարիք ունեն այսօր։ Գործնական պատասխանը պետք է համադրի առողջ ծերացումը, աշխատանքային մասնակցությունը, ընտանեկան աջակցությունն ու նորեկների ինտեգրումը։ [198][199][200][69]
Ընտանեկան որոշումները կախված են առօրյա հաստատությունների հուսալիությունից։ Ժողովրդագրական ռազմավարության կյանքի որակի շեշտադրումը կապում է երեխաների խնամքը, կանանց հնարավորություններն ու տարեցների անվտանգությունը՝ ծնունդների թիրախը ամբողջական քաղաքականություն չհամարելով։ Հոռոմի, Փանիկի ու Վանաձորի մանկապարտեզային ներդրումները ցույց են տալիս այն տեղական ենթակառուցվածքը, որով խնամքն ավելի հեշտ է համատեղել վճարովի աշխատանքի հետ․ փաստաթղթերը հաստատում են նախատեսված միջամտությունները, ոչ համապետական ընդգրկվածությունը։ Կրթական հաշվետվություններն ավելացնում են որակի ու հավասարության չափումը, իսկ դպրոցական հոգեկան առողջության աջակցությունը՝ շենքերով չլուծվող կարիքները։ Առաջնային առողջապահության գնահատումն ու համընդհանուր ծածկույթի ծրագիրը նույնպես ծերացումն ու ընտանեկան ապահովությունը կապում են մատչելի բուժման հետ։ Ծառայություններն ազդում են աշխատանքի պահպանման ու համայնքում ապագա տեսնելու վրա։ Տեղահանվածների բնակարանային աջակցությունն այլ անհրաժեշտ շերտ է, բայց վայրը կարևոր է․ աշխատանքից, տրանսպորտից կամ դպրոցից հեռու բնակարանը կարող է կայուն ինտեգրում չապահովել։ [69][91][93][95][10][44][64][1][73][75][30]
Ծերացումն ու ցածր պտղաբերությունը կարող են խնամքի ու կենսաթոշակի պահանջն աճեցնել իրական աշխատուժից արագ։ [198][199][200]
Առանց համապատասխան աշխատանքի, դպրոցի ու ծառայությունների բնակարանը կարող է տեղահանված ընտանիքներին թողնել անապահով և խթանել հետագա տեղափոխությունը։ [30][17]
Ավելի լավ մանկախնամքը, առաջնային բուժօգնությունն ու աշխատանքի հասանելիությունը կարող են ընդլայնել մասնակցությունն ու ընտանեկան ապահովությունը։ [69][73][91]
Հաջող ինտեգրումը կարող է նորեկների կրթությունն ու փորձը վերածել Հայաստանի կայուն մարդկային կապիտալի։ [17][11][30]
Այս սցենարները ցույց են տալիս, թե փաստագրված գործոններն ինչպես կարող են ազդել Հայաստանի վրա։ Դրանք պայմանական վերլուծական տարբերակներ են, ոչ թե կանխատեսումներ կամ հավանականության գնահատականներ։
Եթե բնակարանային աջակցությունը ընտանիքներին կապի աշխատանքի ու ծառայությունների հետ, նորեկները կարող են ուժեղացնել մշտական աշխատուժն ու տեղական պահանջարկը։ Սա բնակչության կանխատեսում չէ։ [30][17][69]
Եթե պտղաբերությունը մնա ցածր, իսկ ինտեգրումն ու մասնակցությունը հետ մնան, ծերացումը կմեծացնի աշխատող ընտանիքների ու ծառայությունների բեռը՝ նույնիսկ ընդհանուր թվի աճի դեպքում։ Սա կանխատեսում չէ։ [198][199][200][17]
Սրանք տվյալների վրա հիմնված վերլուծական առաջարկություններ են, ոչ թե ընդունված պետական որոշումներ կամ նշված կառույցների հանձնառություններ։ Ստորև ներկայացված ժամկետներն ու չափանիշները իրականացման առաջարկվող ստուգման միջոցներ են։
Գործող բնակարանային օգնությանը ավելացնել կամավոր ծառայողական գնահատում։
Գործող բնակարանային օգնությանը ավելացնել կամավոր ծառայողական գնահատում։ Մինչ ընտրությունը պարզ ներկայացնել աշխատանքը, դպրոցը, բուժօգնությունը, տրանսպորտն ու սպասվող ծախսը։ Գործող սոցիալական ծառայությամբ նշանակել կապի անձ և տեղափոխումից հետո ուղղորդել։ Կիրառել կարիքահեն թափանցիկ չափանիշ ու իրական այլընտրանք՝ բնակության վայրը չպարտադրելով։
Պատրաստ համայնքներում գործող մանկապարտեզներով փորձարկել երկարացված կամ փոխված ժամեր, երբ կամավոր ծնողական հարցումն ու գործատուների գրաֆիկը ցույց են տալիս պահանջարկ։
Պատրաստ համայնքներում գործող մանկապարտեզներով փորձարկել երկարացված կամ փոխված ժամեր, երբ կամավոր ծնողական հարցումն ու գործատուների գրաֆիկը ցույց են տալիս պահանջարկ։ Նախ ֆինանսավորել կադրերը, պաշտպանությունն ու հասանելիությունը։ Ներառել անկանոն աշխատողներին ու աշխատանք փնտրող խնամողներին՝ պտղաբերության արդյունք չխոստանալով։
Գործող առաջնային թիմերով փորձարկել չբավարարված կարիքով տարեցների համակարգված հետևողական օգնություն՝ մասնագիտական գնահատմամբ ու համաձայնությամբ։
Գործող առաջնային թիմերով փորձարկել չբավարարված կարիքով տարեցների համակարգված հետևողական օգնություն՝ մասնագիտական գնահատմամբ ու համաձայնությամբ։ Կապել բուժական հետևումը սոցիալական ուղղորդմանը, դեղի հասանելիությանը և անհրաժեշտ տրանսպորտին կամ արտագնա օգնությանը։ Խնամողներին տալ հստակ կապ՝ մասնագետին չփոխարինելով չպատրաստված հարազատով։
Գործող զբաղվածության ծառայությամբ նոր ու վերադարձող բնակիչներին առաջարկել կամավոր հմտության գնահատում։
Գործող զբաղվածության ծառայությամբ նոր ու վերադարձող բնակիչներին առաջարկել կամավոր հմտության գնահատում։ Առաջնահերթ դարձնել ճանաչման խորհրդատվությունը, կարճ լրացնող դասընթացն ու գործատուի պահանջած վճարովի տեղավորումը։ Նույն վիճակի տեղացի փնտրողներին ապահովել մուտք, կարգավորվող մասնագիտության արտոնագրումը տարբերել ընդհանուր աջակցությունից։ Սկսել իրական թափուր տեղով ոլորտներից։
Հաշվարկում ներառված են առանձին փաստաթղթեր, որոնց բովանդակությունը ստացվել և ստուգվել է տվյալ թեմային համապատասխանության տեսանկյունից։ Թարգմանությունները, կրկնվող հղումներն ու ընդհանուր գլխավոր էջերը բացառված են։ Փաստաթուղթը կարող է օգտագործվել մեկից ավելի թեմայում, եթե բովանդակությունը վերաբերում է դրանցից յուրաքանչյուրին։ Պատմական փաստաթղթերը պահպանում են իրենց ամսաթվերը և չեն հաստատում, որ նախագիծը կամ քաղաքականությունն այսօր անփոփոխ է։
Զտիչներն օգտագործում են գրադարանում նշված աղբյուրի ամսաթիվը։ Ցուցանիշների ժամանակաշրջանները ներկայացված են առանձին։
Երկու դիտարկում՝ WDI-ի տարիքային բաժնի նույն շարքից։
Միջազգային շարքի այս գնահատականները տարիքային բաժիններ են, ոչ զբաղվածների թիվ կամ կենսաթոշակային իրավունք։ Միջանկյալ տարիները ցուցադրված չեն։
| Դիտարկում | Արժեք · %՝ բնակչությունից | Տվյալների ժամանակաշրջան | Կարգավիճակ | Աղբյուրներ |
|---|---|---|---|---|
| 2020 | 12.34 | 2020 | Գնահատական | |
| 2025 | 14.44 | 2025 | Գնահատական |
Ստորև բերվածը WDI/ՄԱԿ-ի ժողովրդագրական գնահատումներ և ԱՄԿ-ի աշխատուժի մոդելային շարքեր են, ոչ ազգային մարդահամար կամ միավորված բնակչության թիվ։ Ընդհանուր տարվա համեմատությունը պահպանում է աշխատուժի մասնակցության, զբաղվածության և տարիքային կառուցվածքի տարբերությունը։
Փոքր էկրանին երեք երկրները համեմատելու համար աղյուսակը շարժեք հորիզոնական։
| Ցուցանիշ | 🇦🇲 Հայաստան | 🇦🇿 Ադրբեջան | 🇬🇪 Վրաստան |
|---|---|---|---|
| Կանանց աշխատուժի մասնակցությունը՝ 15+ տարիք15+ տարեկան կանանց բնակչության %Կարդալ նշված վերապահումներով | 51.1 15+ տարեկան կանանց բնակչության %2025ԳնահատականԱղբյուր 1Աղբյուր 2 | 60.8 15+ տարեկան կանանց բնակչության %2025ԳնահատականԱղբյուր 1Աղբյուր 2 | 56.7 15+ տարեկան կանանց բնակչության %2025ԳնահատականԱղբյուր 1Աղբյուր 2Աղբյուր 3 |
| Տղամարդկանց աշխատուժի մասնակցությունը՝ 15+ տարիք15+ տարեկան տղամարդկանց բնակչության %Կարդալ նշված վերապահումներով | 69.5 15+ տարեկան տղամարդկանց բնակչության %2025ԳնահատականԱղբյուր 1Աղբյուր 2 | 66.0 15+ տարեկան տղամարդկանց բնակչության %2025ԳնահատականԱղբյուր 1Աղբյուր 2 | 73.5 15+ տարեկան տղամարդկանց բնակչության %2025ԳնահատականԱղբյուր 1Աղբյուր 2Աղբյուր 3 |
| Քաղաքային բնակչության բաժինընդհանուր բնակչության %Կարդալ նշված վերապահումներով | 65.9 ընդհանուր բնակչության %2025ԳնահատականԱղբյուր | 58.6 ընդհանուր բնակչության %2025ԳնահատականԱղբյուր | 61.2 ընդհանուր բնակչության %2025ԳնահատականԱղբյուր |
| Ավագ տարիքային կախվածության հարաբերակցությունմարդ՝ 15–64 տարեկան 100 մարդու հաշվովՆույն ժամանակաշրջան և սահմանում | 21.7 մարդ՝ 15–64 տարեկան 100 մարդու հաշվով2025ԳնահատականԱղբյուր | 13.2 մարդ՝ 15–64 տարեկան 100 մարդու հաշվով2025ԳնահատականԱղբյուր | 25.2 մարդ՝ 15–64 տարեկան 100 մարդու հաշվով2025ԳնահատականԱղբյուր |
| Մանկական տարիքային կախվածության հարաբերակցությունմարդ՝ 15–64 տարեկան 100 մարդու հաշվովՆույն ժամանակաշրջան և սահմանում | 28.5 մարդ՝ 15–64 տարեկան 100 մարդու հաշվով2025ԳնահատականԱղբյուր | 30.4 մարդ՝ 15–64 տարեկան 100 մարդու հաշվով2025ԳնահատականԱղբյուր | 32.3 մարդ՝ 15–64 տարեկան 100 մարդու հաշվով2025ԳնահատականԱղբյուր |
| Կյանքի սպասվող տևողությունը ծննդյան պահինտարիՆույն ժամանակաշրջան և սահմանում | 78.3 տարի2024ԳնահատականԱղբյուր | 74.6 տարի2024ԳնահատականԱղբյուր | 74.7 տարի2024ԳնահատականԱղբյուր |
ԱՄԿ-ի մոդելով զբաղված և գործազուրկ կանանց գումարը՝ բաժանած 15+ տարեկան կանանց բնակչությանը։ Մասնակցությունը զբաղվածություն չէ։ Նույն WDI մոդելային շարքն ու տարին են, բայց ազգային հետազոտության հետ փոխարինելի չեն։ ԱՄԿ-ն կարող է պահել հին սահմանումները՝ խզումից խուսափելու համար, Վրաստանն ազգային չափորոշիչները փոխել է 2020-ին։ Մոդելների ու հետազոտությունների բացերի ամբողջական երկրային համադրում այստեղ չկա։
Սա նույն տարիքային մոդելային մասնակցությունն է․ կարող է հուշել ուսումնասիրել խոչընդոտները, բայց չի ապացուցում միայն խնամքի պատճառ կամ բոլոր չմասնակցողների աշխատանքի ցանկություն։
ԱՄԿ-ի մոդելով զբաղված և գործազուրկ տղամարդկանց գումարը՝ բաժանած 15+ տարեկան տղամարդկանց բնակչությանը․ նույն տարիքային շեմը, ինչ կանանց շարքում։ Նույն WDI մոդելային շարքն ու տարին են, բայց ազգային հետազոտության հետ փոխարինելի չեն։ ԱՄԿ-ն կարող է պահել հին սահմանումները՝ խզումից խուսափելու համար, Վրաստանն ազգային չափորոշիչները փոխել է 2020-ին։ Մոդելների ու հետազոտությունների բացերի ամբողջական երկրային համադրում այստեղ չկա։
Կարդալ կանանց տողի և զբաղվածության հարաբերակցությունների հետ։ Մասնակցությունը ներառում է գործազուրկ աշխատանք փնտրողներին և անմիջապես հասանելի հմուտ աշխատուժի թիվ չէ։
ՄԱԿ-ի հարթեցված շարք՝ յուրաքանչյուր երկրի քաղաքային սահմանմամբ․ քաղաքային սահմաններն ու դասակարգումները նույնական չեն։ Ընդհանուր տարին ու WDI/ՄԱԿ հավաքածուն նույնն են, բայց քաղաքային դասակարգումը ազգային է․ համեմատել վերապահումով։
Ազգային քաղաքային սահմանումները տարբեր են․ տոկոսները նույն բնակավայրային տիպը կամ ծառայության հասանելիությունը չեն նշում։ Ծրագրերին պետք են տեղանքի տվյալներ։
WDI/ՄԱԿ շարքի 65+ բնակչությունը՝ 15–64 տարեկան 100 մարդու հաշվով․ կենսաթոշակառու/աշխատող հարաբերակցություն չէ։ Նույն միջազգային մոդելային/գնահատական շարքն ու տարին․ չի փոխարինում ազգային հետազոտությանը կամ մարդահամարին։
Ավագ տարիքային բաղադրիչը տարբերվում է մանկական պահանջից։ Խնամքն ու առողջությունը պլանավորել տեղական կարիքով․ սա կենսաթոշակառու/զբաղված հարաբերակցություն չէ։
Մինչև 15 բնակչությունը՝ 15–64 տարեկան 100 մարդու հաշվով․ նկարագրում է տարիքային կառուցվածքը, ոչ խնամքի ու կրթության գինը կամ որակը։ Նույն միջազգային մոդելային/գնահատական շարքն ու տարին․ չի փոխարինում ազգային հետազոտությանը կամ մարդահամարին։
Ցուցանիշը տարիքային կազմը տարբերում է ծնելիության թիրախից ու դպրոցի որակից։ Այն ընդհանուր պլանավորում է աջակցում, ոչ ընտանիքների ընտրությունը փոխելու պարտավորություն։
Ժամանակաշրջանային ցուցանիշ․ սպասվող տարիները, եթե տվյալ տարվա մահացության պատկերը պահպանվեր․ ծնված սերնդի դիտարկված կյանքը չէ։ Նույն միջազգային մոդելային/գնահատական շարքն ու տարին․ չի փոխարինում ազգային հետազոտությանը կամ մարդահամարին։
2024-ի ընդհանուր գնահատումը մահացության պայմաններն է նկարագրում, ոչ առողջ կյանքի տևողությունը, անհատի կանխատեսումը կամ միայն առողջապահության արդյունքը։
Աշխատուժի տողերը ԱՄԿ-ի 15+ տարիքային մոդելային գնահատումներ են, իսկ տարիքային կախվածության հայտարարում 15–64 տարեկաններն են։ ՄԱԿ-ի գնահատումները և մարդահամարով վերանայված ազգային շարքերը կարող են տարբերվել և չպետք է միացվեն։ Քաղաքային սահմանումները ազգային են։ Կյանքի տևողության ընդհանուր դիտարկումը 2024-ի է, մյուս տողերը՝ 2025-ի․ դա անհատի կյանքի կանխատեսում չէ։
Բոլոր թվերը կլորացված են մեկ տասնորդականի․ սկզբնական ճշգրտությունն ու մետատվյալները պահպանված են նշումներում։ Աղբյուրների թիվը անկախ հաստատում չի նշանակում։
Մի քանի երկրներ կամ ցուցանիշներ կարող են հիմնվել նույն տվյալների հրապարակման վրա։ Հղումների բազմությունը չի նշանակում անկախ հաստատումներ։
Այս թվագրված գրառումները պահպանում են նախորդ հետազոտական թողարկումը։ Հետագա աղբյուրային հրապարակումներն ու վիճակագրական վերանայումներն արտացոլված են վերևի մանրամասն վերլուծության մեջ։
Տվյալների ժամանակաշրջան: 2025-ի տարվա կեսի գնահատական, Համաշխարհային զարգացման ցուցանիշներ
Համաշխարհային բանկը 2025-ի համար նշում է 3,086,700 մարդ։ Բնակչության ընդհանուր թվի ցուցանիշը հիմնվում է փաստացի բնակվողների սահմանման և տարվա կեսի գնահատականների վրա․ սա 2026-ի մարդահամարի թիվ չէ։
Տվյալների ժամանակաշրջան: Գրանցված փախստականների խումբը՝ 2024-ի վերջի դրությամբ
ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ը հայտնել է 2023-ի սեպտեմբերի տեղահանությունից և դրան նախորդած Լաչինի տարհանումներից 115,388 գրանցված փախստականի մասին, այդ թվում՝ մոտ 36,000 երեխա։ Սա Հայաստանի ընդհանուր բնակչությունը կամ փախստականների բոլոր խմբերը չէ։
Տվյալների ժամանակաշրջան: Ռազմավարության ժամկետը՝ 2024–2040․ ընդունումը հաստատված է, արդյունքները գնահատված չեն
Կառավարությունը ռազմավարությունը հաստատել է 2024-ի հոկտեմբերի 17-ին։ ՄԱԲՀ-ն շեշտում է մարդկային կապիտալը, ընտանիքների պայմաններն ու առողջ ծերացումը՝ բնակչության միայն ընդհանուր թվի փոխարեն։
Սա ընտրված սկզբնական հավաքածու է, ոչ թե երկրի սպառիչ շտեմարան կամ ուղիղ լրահոս։ Յուրաքանչյուր գրառում նշում է տվյալների ժամանակաշրջանը և հղվում սկզբնաղբյուրներին։ «Հայտարարված» կարգավիճակը չի նշանակում ֆինանսավորված, վավերացված կամ գործող. տարբերությունները նշված են տեքստում։ Հայաստանի համար նշանակության բաժինը խմբագրական վերլուծություն է, ոչ թե աղբյուրից մեջբերում։ Մարդահամարի արդյունքները, բնակչության գնահատականները և կանխատեսումները փոխարինելի չեն։ Աղբյուրի ստուգման ամսաթիվը չի փոխում տվյալների ժամանակաշրջանը։